Hamzah Sendut

Pengenalan

Tan Sri Datuk Professor Hamzah Sendut ialah naib canselor pertama Universiti Sains Malaysia (USM). Beliau dilahirkan pada 9 Mac 1927 di Kampung Air Mawang Johol, Negeri Sembilan. Bekas pelajar Sekolah Menengah King George V (KGV), Seremban ini pada mulanya telah mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Nuri. Seterusnya beliau meneruskan pelajaran di Nippon Kyoku Gakko, Negeri Sembilan ketika Perang Dunia ke-2. Selepas tamat Perang Dunia ke-2, beliau menyambung kembali pelajaran di KGV dan muncul sebagai pelajar terbaik negeri ketika menduduki School Certificate Examinations pada 1948. Beliau berkahwin dengan Puan Sri Weenee Hamzah dan mempunyai dua anak iaitu Alan dan Dr Iean Hamzah.

Kecemerlangannya dalam bidang akademik membolehkan beliau terpilih memasuki salah sebuah institusi pendidikan elit pada ketika itu, iaitu Malay College Kuala Kangsar (MCKK) pada tahun 1950. Lantaran kecemerlangannya dalam bidang akademik, beliau telah menerima tawaran melanjutkan pelajaran peringkat ijazah sarjanamuda di Universiti Malaya dengan memperoleh Bachelor of Arts and Honours in Geography.

Kecenderungannya dalam mendalami ilmu terserlah apabila beliau melanjutkan pelajarannya ke peringkat sarjana pada tahun 1957 di University of Liverpool dalam bidang Civil Design. Kesarjanaannya juga telah diperakukan oleh universiti luar negara apabila beliau dianugerahkan Honorary Doctorate of Letters and Literature oleh Universiti Kyung Hee, Korea pada 1970 dan University Strathclyde, Britain pada tahun 1975. Sekembalinya ke tanah air, beliau memulakan kerjayanya sebagai seorang pensyarah dalam bidang geografi bandar dan dilantik sebagai Dekan dan dianugerahkan gelaran profesor di Universiti Malaya, Malaysia.

Pada tahun 1969, sebuah Institut Pengajian Tinggi Awam (IPTA) ke-2 negara telah ditubuhkan di Pulau Pinang dengan nama Universiti Pulau Pinang. Pada April 1969, Tan Sri Hamzah Sendut telah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong ke-4, Al-Marhum Tuanku Ismail Nasiruddin Shah Ibni Al-Mahrum Sultan Zainal Abidin sebagai naib canselor pertama. Pada tahun 1972, universiti ini bertukar nama kepada Universiti Sains Malaysia. Tan Sri Hamzah Sendut bukan sahaja menerajui sebuah institusi pengajian tinggi pasca merdeka tetapi juga bersama-sama pemimpin negara mengharungi cabaran dalam memimpin selepas peristiwa 13 Mei. 

Tan Sri Hamzah Sendut begitu menitikberatkan pembangunan USM dari segenap aspek, dari penawaran kursus sehinggalah pemilihan lokasi kampus. Berkeluasan 280 ekar dan terletak di atas sebuah bukit dengan struktur dan landskap yang indah dan sesuai untuk dijadikan sebagai kampus, Tan Sri Hamzah Sendut sendiri telah memilih lokasi ini sebagai kampus USM dan berbincang dengan Perdana Menteri pada ketika itu, Tun Abdul Razak Hussein, dan timbalannya Tun Dr. Ismail Datuk Abdul Rahman bagi mendapatkan persetujuan. Akhirnya lokasi ini yang juga bekas kompleks tentera British telah dijadikan kampus USM.

Tan Sri Hamzah Sendut juga telah memperkenalkan banyak kursus baru pada ketika itu seperti perumahan, bangunan dan perancangan. Selain itu, kursus-kursus baru seperti sains politik, sosiologi, pengajian bandar/desa, perhubungan ras dan sebagainya juga dibuka. Sifat inovatifnya terserlah apabila beliau memperkenalkan sistem pusat pengajian, sesuatu yang berlainan berbanding sistem yang digunakan di kebanyakan universiti di rantau ini pada ketika itu iaitu kaedah fakulti.

Secara tidak langsung, beliau menjadi pelopor pertama IPTA di negara ini yang mengamalkan sistem antara disiplin. Pusat pengajian yang diperkenalkannya masih berasaskan sistem unit kredit (credit unit system weightage) tetapi mahasiswa digalakkan mengambil kursus yang ditawarkan oleh pusat pengajian lain. Sejajar dengan nama universiti yang diterajuinya, Tan Sri Hamzah Sendut menekan pada kursus sains dan teknologi dengan nisbah 60:40 berbanding kursus lain.

Beliau juga telah memperkenalkan program Rancangan Luar Kampus yang kini dikenali sebagai Pusat Pengajian Jarak Jauh yang mensasarkan kakitangan kerajaan, swasta dan mereka yang tinggal di desa, kawasan yang kurang mendapat kemudahan-kemudahan seperti yang terdapat di kota-kota. Selain itu, bagi merealisasikan kualiti pelajaran yang diinginkan, beliau telah mengambil tenaga pengajar yang berwibawa dari luar negara.

Namun, kebergantungan itu tidak berpanjangan apabila beliau mengambil alternatif dengan menyediakan tenaga-tenaga baru yang terdiri daripada anak-anak tempatan untuk mengambilalih tempat staf akademik sementara itu melalui satu program iaitu ‘Pra Universiti’. Mahasiswa bumiputra yang berpotensi, tetapi tidak memiliki kelulusan yang mencukupi dilatih melalui program ini selama setahun sebelum diserap sepenuhnya ke tahun satu. Selain itu, selaku pentadbir akademik, beliau juga telah mempamerkan sifat nasionalnya selaras dengan tuntutan dasar pembangunan akademik negara pasca merdeka pada ketika itu. Pada era pentadbirannya Bahasa Melayu diberi perhatian serius di samping menekankan aplikasi bahasa Inggeris.

Selain itu, Tan Sri Hamzah Sendut juga peka terhadap kakitangan USM dengan kerap mengadakan perjumpaan dengan staf dan wakil pelajar dalam sesi santai bagi membolehkan beliau mengikuti perkembangan USM, kakitangannya dan merapatkan lagi silaturrahim antara mereka. Beliau akan membuat lawatan ke jabatan dan pejabat tertentu untuk memantau staf dalam menjalankan tugas di samping dapat mengetahui permasalahan atau isu yang timbul. Terlalu banyak sumbangan negarawan ini terhadap pembangunan USM. Selain mengasaskan Matriculation Studies Unit, beliau juga adalah individu yang bertanggungjawab dalam membangunkan fasiliti USM antaranya Pusat Islam, Masjid Universiti, Kompleks Kolam Renang, National Drug Research Centre dan Kampus USM Kubang Kerian, Kelantan.

Kesibukannya sebagai pentadbir akademik tidak menghalangnya bergiat aktif dalam lapangan koprat. Beliau mula menceburi bidang korporat pada Disember 1976 dengan menjadi Pengarah Eksekutif ICI (Malaysia) Group of Companies dan Tasek Cement Berhad. Selain itu, bekas pensyarah pelawat Universiti Chicago ini juga pernah berkhidmat sebagai Penasihat Pembangunan Bandar-bandar Asia di ibu pejabat Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu (PBB) di New York pada tahun 1966 hingga 1969, Pengarah Pembangunan Kampung Bank Dunia dan Pengerusi World Wildlife Fund (WWF). Selain itu, beliau turut terlibat dalam jawatankuasa membentuk Rang Undang-undang Universiti dan Kolej Universiti pada tahun 1969 dan Draf Perlembagaan Universiti Kebangsaan Kedua pada 1970.

Masyhurnya USM pada hari ini boleh dianggap hasil usaha dan kerja keras oleh naib canselor pertamanya itu. Dalam menempuh cabaran era pasca merdeka dan pasca peristiwa berdarah 13 Mei 1969, beliau bersama kakitangannya telah berjaya menghasilkan graduan yang berkualiti dan meletakkan USM sebagai salah sebuah institusi terulung pada ketika itu. Sifat nasionalnya dilihat seiring dengan dasar USM itu sendiri sehingga berjaya pendidikan anak bangsa ke persada dunia dengan acuan sendiri. Beliau juga sentiasa berusaha untuk memajukan diri dan organisasinya apabila diterima mengikuti Program Termaju Mengenai Pengurusan Bisnes di Harvard University pada tahun 1973.

Secara tidak langsung penyertaannya ini telah berjaya melonjakkan nama USM dan negara serta berjaya menarik beberapa pelawat dari kalangan pemenang Hadiah Nobel. Hasil usahanya telah meletak asas yang kukuh bagi perkembangan USM sehingga ke hari ini. Walau bagaimanapun, bakti negarawan ini terhenti pada tahun 1996 apabila beliau kembali ke rahmatullah pada usia 69 tahun. Bagi mengenang jasa baktinya pada pembangunan USM nama perpustakaan USM telah ditukar menjadi Perpustakaan Hamzah Sendut pada 10 Disember 2004.

Biografi

Tan Sri Datuk Professor Hamzah Sendut ialah naib canselor pertama Universiti Sains Malaysia (USM). Beliau dilahirkan pada 9 Mac 1927 di Kampung Air Mawang Johol, Negeri Sembilan. Bekas pelajar Sekolah Menengah King George V (KGV), Seremban ini pada mulanya telah mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Nuri. Seterusnya beliau meneruskan pelajaran di Nippon Kyoku Gakko, Negeri Sembilan ketika Perang Dunia ke-2. Selepas tamat Perang Dunia ke-2, beliau menyambung kembali pelajaran di KGV dan muncul sebagai pelajar terbaik negeri ketika menduduki School Certificate Examinations pada 1948. Beliau berkahwin dengan Puan Sri Weenee Hamzah dan mempunyai dua anak iaitu Alan dan Dr Iean Hamzah.


Pendidikan

Kecemerlangannya dalam bidang akademik membolehkan beliau terpilih memasuki salah sebuah institusi pendidikan elit pada ketika itu, iaitu Malay College Kuala Kangsar (MCKK) pada tahun 1950. Lantaran kecemerlangannya dalam bidang akademik, beliau telah menerima tawaran melanjutkan pelajaran peringkat ijazah sarjanamuda di Universiti Malaya dengan memperoleh Bachelor of Arts and Honours in Geography.

Kecenderungannya dalam mendalami ilmu terserlah apabila beliau melanjutkan pelajarannya ke peringkat sarjana pada tahun 1957 di University of Liverpool dalam bidang Civil Design. Kesarjanaannya juga telah diperakukan oleh universiti luar negara apabila beliau dianugerahkan Honorary Doctorate of Letters and Literature oleh Universiti Kyung Hee, Korea pada 1970 dan University Strathclyde, Britain pada tahun 1975. Sekembalinya ke tanah air, beliau memulakan kerjayanya sebagai seorang pensyarah dalam bidang geografi bandar dan dilantik sebagai Dekan dan dianugerahkan gelaran profesor di Universiti Malaya, Malaysia.


Tan Sri Hamzah Sendut dan Universiti Sains Malaysia (USM)

Selepas merdeka, pemimpin negara rancak membangunkan negara dari segenap aspek termasuk pendidikan. Pada tahun 1969, sebuah Institut Pengajian Tinggi Awam (IPTA) ke-2 negara telah ditubuhkan di Pulau Pinang dengan nama Universiti Pulau Pinang. Sejajar dengan pembukaan IPTA ini, adalah menjadi keperluan untuk diterajui oleh seseorang yang berkaliber. Oleh itu, pada April 1969, Tan Sri Hamzah Sendut telah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong ke-4, Al-Marhum Tuanku Ismail Nasiruddin Shah Ibni Al-Mahrum Sultan Zainal Abidin sebagai naib canselor pertama. Pada tahun 1972, universiti ini bertukar nama kepada Universiti Sains Malaysia. Tan Sri Hamzah Sendut bukan sahaja menerajui sebuah institusi pengajian tinggi pasca merdeka tetapi juga bersama-sama pemimpin negara mengharungi cabaran dalam memimpin selepas peristiwa 13 Mei. 

Tan Sri Hamzah Sendut telah memainkan peranan penting dalam pembangunan USM. Kemegahan USM sebagai salah sebuah institusi pengajian tinggi terulung di Malaysia boleh dianggap hasil kerja keras beliau. Beliau begitu menitikberatkan pembangunan USM dari segenap aspek, dari penawaran kursus sehinggalah pemilihan lokasi kampus. Berkeluasan 280 ekar dan terletak di atas sebuah bukit dengan struktur dan landskap yang indah dan sesuai untuk dijadikan sebagai kampus, Tan Sri Hamzah Sendut sendiri telah memilih lokasi ini sebagai kampus USM dan berbincang dengan Perdana Menteri pada ketika itu, Tun Abdul Razak Hussein, dan timbalannya Tun Dr. Ismail Datuk Abdul Rahman bagi mendapatkan persetujuan.

Akhirnya lokasi ini yang juga bekas kompleks tentera British telah dijadikan kampus USM. Memperlihatkan keindahan dan ketenangan kampus ini, Tan Sri Hamzah Sendut dilihat dan prihatin terhadap keindahan alam sekitar USM. Ketegasannya dibuktikan apabila tiada satu pohon di USM boleh ditebang kecuali dengan izin beliau. Bagi memastikan segala yang diimpikan menjadi kenyataan, beliau kerap turun padang termasuk ke desasiswa, kompleks penginapan mahasiswa yang diperkenalkannya bagi memantau tahap kebersihan kampusnya.

Selain mementingkan soal fizikal kampusnya, Tan Sri Hamzah Sendut juga bekerja keras ke arah pemantapan pengisian kursus yang ditawarkan. Beliau telah memperkenalkan banyak kursus baru pada ketika itu seperti perumahan, bangunan dan perancangan. Selain itu, kursus-kursus baru seperti sains politik, sosiologi, pengajian bandar/desa, perhubungan ras dan sebagainya juga dibuka. Sifat inovatifnya terserlah apabila beliau memperkenalkan sistem pusat pengajian, sesuatu yang berlainan berbanding sistem yang digunakan di kebanyakan universiti di rantau ini pada ketika itu iaitu kaedah fakulti.

Secara tidak langsung, beliau menjadi pelopor pertama IPTA di negara ini yang mengamalkan sistem antara disiplin. Pusat pengajian yang diperkenalkannya masih berasaskan sistem unit kredit (credit unit system weightage) tetapi mahasiswa digalakkan mengambil kursus yang ditawarkan oleh pusat pengajian lain. Rasional sistem ini diperkenalkan adalah untuk membentuk keluwesan minda pelajar selain memberi peluang kepada mahasiswa menerima ilmu daripada pelbagai disiplin.

Selain itu, para mahasiswa juga akan menyedari bahawa banyak bidang ilmu itu mempunyai hubung kait dengan satu sama lain. Dengan itu, beliau telah memperkenalkan pusat pengajian sains kemasyarakatan dan ilmu kemanusiaan. Kursus-kursus yang ditawarkan di pusat pengajian sains kemasyarakatan pula dilihat lebih bersifat eklektik dengan menerima banyak input dan perspektif daripada pelbagai disiplin. Sejajar dengan nama universiti yang diterajuinya, Tan Sri Hamzah Sendut menekan pada kursus sains dan teknologi dengan nisbah 60:40 berbanding kursus lain.

Selain memantapkan pengisian ilmiah para pelajarnya, beliau juga sedaya upaya membantu golongan yang tidak bernasib baik dalam menimba ilmu di menara gading dengan memperkenalkan program Rancangan Luar Kampus yang kini dikenali sebagai Pusat Pengajian Jarak Jauh. Golongan yang dimaksudkan ini ialah kakitangan kerajaan, swasta dan mereka yang tinggal di desa, kawasan yang kurang mendapat kemudahan-kemudahan seperti yang terdapat di kota-kota. Beliau berpendapat semua insan harus diberi peluang mendapat pendidikan yang sama walaupun diluar kampus dengan mutu pendidikan yang tetap berkualiti.

Bagi merealisasikan kualiti pelajaran yang diinginkan, beliau telah mengambil tenaga pengajar yang berwibawa dari luar negara. Namun, kebergantungan itu tidak berpanjangan apabila beliau mengambil alternatif dengan menyediakan tenaga-tenaga baru yang terdiri daripada anak-anak tempatan untuk mengambilalih tempat staf akademik sementara itu melalui satu program iaitu ‘Pra Universiti’. Mahasiswa bumiputra yang berpotensi, tetapi tidak memiliki kelulusan yang mencukupi dilatih melalui program ini selama setahun sebelum diserap sepenuhnya ke tahun satu.

Setelah diperkenalkan, ramai mahasiswa bumiputra yang berjaya mengikuti program ini. Selain itu, selaku pentadbir akademik, beliau juga telah mempamerkan sifat nasionalnya selaras dengan tuntutan dasar pembangunan akademik negara pasca merdeka pada ketika itu. Pada era pentadbirannya Bahasa Melayu diberi perhatian serius di samping menekankan aplikasi bahasa Inggeris. Kelas-kelas khas bahasa Melayu pula dibuka bukan sahaja kepada mereka yang telah kredit pada tahap SPM, tetapi juga kepada staf akademik dari luar negara bagi membolehkan mereka menyampaikan berkuliah dalam bahasa Melayu.

Di samping itu, Tan Sri Hamzah Sendut juga sensitif dengan aktiviti pelajarnya. Beliau yang menerajui institusi ini pada pasca peristiwa berdarah 13 Mei telah melalui gelombang mahasiswa yang sensitif dan responsif terhadap isu-isu semasa pada ketika itu. Beliau telah menempuh banyak episod demonstrasi yang dianjurkan oleh mahasiswa. Perkara ini dibiarkan berlaku walaupun dari segi pentadbiran beliau tidak setuju kerana beliau percaya aktivisme mahasiswa yang tidak melulu dan menjurus ke arah keganasan disifatkan mampu membentuk siasah pelajar yang berpendirian tegas dan berjiwa pemimpin. Dalam masa yang sama, selagi mahasiswa masih peka terhadap tanggungjawabnya sebagai pelajar dan ingat pada peperiksaan, kegiatan ini dibenarkan kerana ini dilihat bersifat mempertajamkan perspektif minda mahasiswa.

Selain itu, Tan Sri Hamzah Sendut juga peka terhadap kakitangan USM. Difahamkan beliau kerap berjumpa dengan staf dan wakil pelajar dalam sesi santai bagi membolehkan beliau mengikuti perkembangan USM, kakitangannya dan merapatkan lagi silaturrahim antara mereka. Beliau akan membuat lawatan ke jabatan dan pejabat tertentu untuk memantau staf dalam menjalankan tugas di samping dapat mengetahui permasalahan atau isu yang timbul. Beliau juga dikenali sebagai pemimpin berwawasan tinggi, bijak, moden, berfikiran terbuka dan mempunyai jati diri sebagai seorang Melayu yang penuh bersopan santun dalam kalangan sebahagian besar staf USM ketika itu. Walaupun tegas dalam membuat keputusan tetapi beliau tetapi disenangi oleh kakitangan di bawahnya.

Terlalu banyak sumbangan negarawan ini terhadap pembangunan USM. Selain mengasaskan Matriculation Studies Unit, beliau juga adalah individu yang bertanggungjawab dalam membangunkan fasiliti USM antaranya Pusat Islam, Masjid Universiti, Kompleks Kolam Renang, National Drug Research Centre dan Kampus USM Kubang Kerian, Kelantan.


Pencapaian dan keahlian badan profesional

Kesibukannya sebagai pentadbir akademik tidak menghalangnya bergiat aktif dalam lapangan koprat. Beliau mula menceburi bidang korporat pada Disember 1976 dengan menjadi Pengarah Eksekutif ICI (Malaysia) Group of Companies dan Tasek Cement Berhad. Selain itu, bekas pensyarah pelawat Universiti Chicago ini juga pernah berkhidmat sebagai Penasihat Pembangunan Bandar-bandar Asia di ibu pejabat Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu (PBB) di New York pada tahun 1966 hingga 1969, Pengarah Pembangunan Kampung Bank Dunia dan Pengerusi World Wildlife Fund (WWF). Selain itu, beliau turut terlibat dalam jawatankuasa membentuk Rang Undang-undang Universiti dan Kolej Universiti pada tahun 1969 dan Draf Perlembagaan Universiti Kebangsaan Kedua pada 1970.


Penutup

Tan Sri Hamzah Sendut dan USM bagai aur dengan tebing. Masyhurnya USM pada hari ini boleh dianggap hasil usaha dan kerja keras oleh naib canselor pertamanya itu. Segala usaha yang dilakukan adalah untuk melahirkan modal insan berilmu untuk membangun negara pada masa akan datang. Dalam menempuh cabaran era pasca merdeka dan pasca peristiwa berdarah 13 Mei 1969, beliau bersama kakitangannya telah berjaya menghasilkan graduan yang berkualiti dan meletakkan USM sebagai salah sebuah institusi terulung pada ketika itu.

Sifat nasionalnya dilihat seiring dengan dasar USM itu sendiri sehingga berjaya pendidikan anak bangsa ke persada dunia dengan acuan sendiri. Beliau juga sentiasa berusaha untuk memajukan diri dan organisasinya apabila diterima mengikuti Program Termaju Mengenai Pengurusan Bisnes di Harvard University pada tahun 1973. Secara tidak langsung penyertaannya ini telah berjaya melonjakkan nama USM dan negara serta berjaya menarik beberapa pelawat dari kalangan pemenang Hadiah Nobel.

Hasil usahanya telah meletak asas yang kukuh bagi perkembangan USM sehingga ke hari ini. Walau bagaimanapun, bakti negarawan ini terhenti pada tahun 1996 apabila beliau kembali ke rahmatullah pada usia 69 tahun. Bagi mengenang jasa baktinya pada pembangunan USM nama perpustakaan USM telah ditukar menjadi Perpustakaan Hamzah Sendut pada 10 Disember 2004.


Rujukan

  • Anon. 1996. Hamzah: An academician who brought nation honour. New Straits Times, 21 November.
  • Anon. 1996. Former V-C of USM Hamzah Sendut dies. New Straits Times, 21 November.
  • Anon.  2004. Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah. Berita Harian, 11 Disember.
  • Anon. 2005. First vice-chancellor of USM. Sunday Mail, 13 Mac.
  • Nurjehan Mohamed. 2008. V-C pays homage to Hamzah Sendut. New Sunday Times, 7 September.
  • Norlaila Ahmad. 2008. Memori pejuang bangsa: bersama mencipta masa depan gemilang. Kuala Lumpur: Jabatan Penerangan Malaysia.  
  • Ramli Abdul Samad. t.th. Mengenang Tan Sri Hamzah Sendut[http://alo.usm.my/index.php/my-story/97-mengenang-tan-sri-hamzah-sendut 11 Oktober 2013]
  • Siti Ezaleila Mustafa. 2009. 20 tokoh pengurusan. Bangi: Medium Publications Sdn. Bhd.

Bibliografi

1. Bibliografi Penulisan Oleh Hamzah Sendut dan Mengenainya

No. Nama buku Penulis Sumber
1 A comparative analysis of Malaysian ports Hamzah Sendut 1970
2 A guide to urban and regional development Hamzah Sendut Discussion paper by the United Nations Economic and Social Council on housing, building and planning which met in New York in January 1964.
3 A new university in the making : text of address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, at the official visit of the Higher Education Advisory Council to the Universiti Sains Malaysia on 3 May, 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
4 A strategy for development in developing countries Hamzah Sendut paper presented at the Urban Development Seminar, Honolulu, March 1969
5 Aspects of housing in Malaysia : South East Asia Low Cost Housing Study monograph Tan, Soo Hai & Hamzah Sendut 1975
6 Aspects of urbanisation in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Hemisphere, v.9, no.5, 1965 
7 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut & Abdul Rahim Mohd. Yusoff Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977
8 Atlas menengah Melayu Hamzah Sendut & Syed Salim bin Ahmad (pnys.). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1964.
9 City size distribution of Southeast Asia Hamzah Sendut Reprinted from Asian studies, v.4, no.2, Aug. 1966, p.268-280 
10 Contemporary urbanization in Malaysia Hamzah Sendut Reprinted from Asian survey, v.6, no.9, Sept. 1966, p.484-491 
11 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries Hamzah Sendut National Workshop on Cooperation among Industries Research Institutes and Universities (1980 : Kuala Lumpur).
12 Deliberate urban development Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Syed Kechik Foundation, 1978.
13 Employment in the manufacturing industries of Penang Hamzah Sendut 1969
14 First vice-chancellor of USM anon. SUM, 13 Mac 2005, p.73
15 Former V-C of USM Hamzah Sendut dies anon. New Straits Times, 21 November 1996, p1
16 Going strong : Tan Sri Hamzah Sendut may be 69 but he's bubbling with energy Abdul Razak Chik Malaysian Business (16 Aug 1996): 45-46.
17 Hamzah Sendut (1927-1996) naib canselor pertama USM : sumbangannya kepada pendidikan tinggi di Pulau Pinang Ramli Abdul Samad. Dari Tanjung Penaga ke George Town : membongkar sejarah Negeri Pulau Pinang, editor Sohaimi Abdul Aziz, (Putrajaya : Penerbitan Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia, 2007 ), p. 104-117.
18 Hamzah: An academician who brought nation honour anon. New Straits Times, 21 November 1996, p12
19 Housing for the rakyat  Hamzah Sendut Universiti Sains Malaysia, 1976
20 Ilmu alam hidup Hamzah Sendut & Naidu, T. P. Federal Publications, 1970.
21 Introduction : towards development with conservation Hamzah Sendut EPU/OSA/DOE/INTAN/SPSSM Seminar-cum-Workshop on Conservation for Development (6-7 May 1986: Kuala Lumpur).
22 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia , 1981.
23 Kenangan abadi [videorecording] : Tan Sri Hamzah Sendut anon. [Pulau Pinang]: Universiti Sains Malaysia, [2000].
24 Lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Professor Hamzah Sendut, Naib-Canselor, Universiti Sains Malaysia  Musa Mohamad 1968
25 Managing a university Hamzah Sendut 1975
26 Managing in a plural society Hamzah Sendut Singapore : Longman, 1989
27 Mengurus sebuah universiti = managing a university Hamzah Sendut Pulau Pinang: Perpustakaan, Universiti Sains Malaysia, 2004.
28 Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah anon. Berita Harian, 11 Disember 2004, p7
29 Notes on the intervention by Professor Hamzah Sendut at Pacem in Maribus2 on the Neccessary Conditions for the Effective Condu Hamzah Sendut 1971
30 On being an undergraduate - selected problems. Hamzah Sendut Papers of the Seminar on Student Problems in Southeast Asian Universities (11-16 Dec 1967: Kuala Lumpur).
31 Patterns of urbanization in Malaya Hamzah Sendut University of Singapore, Singapore Department of Economics and Economic Research Centre 1962
32 Planning education for Malaysia Hamzah Sendut Text of a working paper read at the Symposium on "Current Controversies in Planning
33 Planning for the development of Negeri Sembilan Timur Hamzah Sendut 1974
34 Planning for the development of Negri Sembilan Hamzah Sendut & Shamsul Bahrin Maamor 1974
35 Planning resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut n/a
36 Private sector joint venture opportunities Hamzah Sendut Conference Towards the Making of an ASEAN Common Market (30-31 Oct 1986: Kuala Lumpur).
37 Problems of rural-urban migration in Malaya Hamzah Sendut Community development bulletin v. 12, no. 3, 1961
38 Problems of urbanization : with special reference to Malaysia Hamzah Sendut 1971 (Mimeographed copy)
39 Public and private housing in Malaysia  edited by Tan Soo Hai and Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Heinemann Educational Books (Asia), 1979
40 Pusat Pengajian Sains Farmasi, Universiti Sains Malaysia lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Profesor Hamzah Sendut, Naib-C Chan, Kok Ewe  The Universiti, Pulau Pinang, 1972.
41 Rasah a resettlement village in Malaya  Hamzah Sendut Asian Survey (California), November, 1961
42 Rural-urban fertility differential in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Journal of the Technical Association of Malaysia, v.13, no.5, Jan.-Mar
43 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957  Hamzah Sendut Kajian Ekonomi Malaysia, vol.II, no.1, June 1965:pp87-103
44 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia Hamzah Sendut Minden : Universiti Sains Malaysia, 1973
45 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities Hamzah Sendut Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning General Conference (5th: 1965: Bangkok); Bangkok : ASAIHL, 1965: pp. 41-49.
46 Southeast Asian urban research : problems and resources. Hamzah Sendut SEADAG Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
47 Statistical distribution of cities in Malaya. Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dept. of Economics, University of Malaya, 1965.
48 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
49 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia. Hamzah Sendut Seminar Towards Consumer Solidarity (1981: Kuala Lumpur).
50 The development of urban studies at the University of Penang, Malaysia Hamzah Sendut  1971
51 The major implications of urbanization in Malaya Hamzah Sendut Abstracts of papers of the 10th International Geographical Congress, London, 1964
52 The resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut Sheffield : Geographical Association, 1962.
53 The squatter problem in Southeast Asia Hamzah Sendut Text of a luncheon speech delivered at the Pacific Conference on Urban Growth, Honolulu, 1969
54 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city  Hamzah Sendut Perpustakaan Universiti Teknologi Malaysia, 1965
55 The traditional Malay house as a systems building : a report submitted to Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Sendut based on a rese Phillip Gibbs 1974
56 Towards a national urban policy Hamzah Sendut Malaysian Economic Convention (2nd : 1975 : Kuala Lumpur).
57 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
58 Town size distribution in Malaya Hamzah Sendut 1960
59 Training for regional development planners in developing countries Hamzah Sendut ext of a paper read at the International Seminar on Research and Training in Regional Development, 1970
60 Trends in urban development with special reference to Southeast Asia Hamzah Sendut Text of the speech read at the annual conference of Asia Foundation on 8 February, 1974
61 Universiti Sains Malaysia. Staff handbook anon.  Jabatan Pendaftar USM, ms.2, 1972
62 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey. Hamzah Sendut Southeast Asia Development Advisory Group (SEADAG) Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
63 Urbanization Wang Gungwu & Hamzah Sendut London, Pall Mall Press, 1964
64 Urbanization, urban form and structure with special reference to the state of Penang Hamzah Sendut Text of paper delivered at the M.I.P. Seminar on Urbanization and Urban Renewal on 25 Oct 1974
65 V-C pays homage to Hamzah Sendut Nurjehan Mohamed New Sunday Times, 7 September 2008, p.17
66 Venture in higher education Hamzah Sendut Bangkok : Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning, 1972

 

2. Bibliografi Penulisan Oleh Hamzah Sendut

No. Nama buku Penulis Sumber 
1 A comparative analysis of Malaysian ports Hamzah Sendut 1970
2 A guide to urban and regional development Hamzah Sendut Discussion paper by the United Nations Economic and Social Council on housing, building and planning which met in New York in January 1964.
3 A new university in the making : text of address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, at the official visit of the Higher Education Advisory Council to the Universiti Sains Malaysia on 3 May, 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
4 A strategy for development in developing countries Hamzah Sendut paper presented at the Urban Development Seminar, Honolulu, March 1969
5 Aspects of housing in Malaysia : South East Asia Low Cost Housing Study monograph Tan, Soo Hai & Hamzah Sendut 1975
6 Aspects of urbanisation in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Hemisphere, v.9, no.5, 1965 
7 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut & Abdul Rahim Mohd. Yusoff Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977
8 Atlas menengah Melayu Hamzah Sendut & Syed Salim bin Ahmad (pnys.). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1964.
9 City size distribution of Southeast Asia Hamzah Sendut Reprinted from Asian studies, v.4, no.2, Aug. 1966, p.268-280 
10 Contemporary urbanization in Malaysia Hamzah Sendut Reprinted from Asian survey, v.6, no.9, Sept. 1966, p.484-491 
11 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries Hamzah Sendut National Workshop on Cooperation among Industries Research Institutes and Universities (1980 : Kuala Lumpur).
12 Deliberate urban development Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Syed Kechik Foundation, 1978.
13 Employment in the manufacturing industries of Penang Hamzah Sendut 1969
14 Housing for the rakyat  Hamzah Sendut Universiti Sains Malaysia, 1976
15 Ilmu alam hidup Hamzah Sendut & Naidu, T. P. Federal Publications, 1970.
16 Introduction : towards development with conservation Hamzah Sendut EPU/OSA/DOE/INTAN/SPSSM Seminar-cum-Workshop on Conservation for Development (6-7 May 1986: Kuala Lumpur).
17 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia , 1981.
18 Managing a university Hamzah Sendut 1975
19 Managing in a plural society Hamzah Sendut Singapore : Longman, 1989
20 Mengurus sebuah universiti = managing a university Hamzah Sendut Pulau Pinang: Perpustakaan, Universiti Sains Malaysia, 2004.
21 Notes on the intervention by Professor Hamzah Sendut at Pacem in Maribus2 on the Neccessary Conditions for the Effective Condu Hamzah Sendut 1971
22 On being an undergraduate - selected problems. Hamzah Sendut Papers of the Seminar on Student Problems in Southeast Asian Universities (11-16 Dec 1967: Kuala Lumpur).
23 Patterns of urbanization in Malaya Hamzah Sendut University of Singapore, Singapore Department of Economics and Economic Research Centre 1962
24 Planning education for Malaysia Hamzah Sendut Text of a working paper read at the Symposium on "Current Controversies in Planning
25 Planning for the development of Negeri Sembilan Timur Hamzah Sendut 1974
26 Planning for the development of Negri Sembilan Hamzah Sendut & Shamsul Bahrin Maamor 1974
27 Planning resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut n/a
28 Private sector joint venture opportunities Hamzah Sendut Conference Towards the Making of an ASEAN Common Market (30-31 Oct 1986: Kuala Lumpur).
29 Problems of rural-urban migration in Malaya Hamzah Sendut Community development bulletin v. 12, no. 3, 1961
30 Problems of urbanization : with special reference to Malaysia Hamzah Sendut 1971 (Mimeographed copy)
31 Public and private housing in Malaysia  edited by Tan Soo Hai and Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Heinemann Educational Books (Asia), 1979
32 Rasah a resettlement village in Malaya  Hamzah Sendut Asian Survey (California), November, 1961
33 Rural-urban fertility differential in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Journal of the Technical Association of Malaysia, v.13, no.5, Jan.-Mar
34 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957  Hamzah Sendut Kajian Ekonomi Malaysia, vol.II, no.1, June 1965:pp87-103
35 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia Hamzah Sendut Minden : Universiti Sains Malaysia, 1973
36 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities Hamzah Sendut Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning General Conference (5th: 1965: Bangkok); Bangkok : ASAIHL, 1965: pp. 41-49.
37 Southeast Asian urban research : problems and resources. Hamzah Sendut SEADAG Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
38 Statistical distribution of cities in Malaya. Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dept. of Economics, University of Malaya, 1965.
39 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
40 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia. Hamzah Sendut Seminar Towards Consumer Solidarity (1981: Kuala Lumpur).
41 The development of urban studies at the University of Penang, Malaysia Hamzah Sendut  1971
42 The major implications of urbanization in Malaya Hamzah Sendut Abstracts of papers of the 10th International Geographical Congress, London, 1964
43 The resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut Sheffield : Geographical Association, 1962.
44 The squatter problem in Southeast Asia Hamzah Sendut Text of a luncheon speech delivered at the Pacific Conference on Urban Growth, Honolulu, 1969
45 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city  Hamzah Sendut Perpustakaan Universiti Teknologi Malaysia, 1965
46 Towards a national urban policy Hamzah Sendut Malaysian Economic Convention (2nd : 1975 : Kuala Lumpur).
47 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
48 Town size distribution in Malaya Hamzah Sendut 1960
49 Training for regional development planners in developing countries Hamzah Sendut ext of a paper read at the International Seminar on Research and Training in Regional Development, 1970
50 Trends in urban development with special reference to Southeast Asia Hamzah Sendut Text of the speech read at the annual conference of Asia Foundation on 8 February, 1974
51 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey. Hamzah Sendut Southeast Asia Development Advisory Group (SEADAG) Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
52 Urbanization Wang Gungwu & Hamzah Sendut London, Pall Mall Press, 1964
53 Urbanization, urban form and structure with special reference to the state of Penang Hamzah Sendut Text of paper delivered at the M.I.P. Seminar on Urbanization and Urban Renewal on 25 Oct 1974
54 Venture in higher education Hamzah Sendut Bangkok : Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning, 1972

 

3. Bibliografi Penulisan Mengenai Hamzah Sendut

No. Nama buku Penulis Sumber 
1 First vice-chancellor of USM anon. SUM, 13 Mac 2005, p.73
2 Former V-C of USM Hamzah Sendut dies anon. New Straits Times, 21 November 1996, p1
3 Going strong : Tan Sri Hamzah Sendut may be 69 but he's bubbling with energy Abdul Razak Chik Malaysian Business (16 Aug 1996): 45-46.
4 Hamzah Sendut (1927-1996) naib canselor pertama USM : sumbangannya kepada pendidikan tinggi di Pulau Pinang Ramli Abdul Samad. Dari Tanjung Penaga ke George Town : membongkar sejarah Negeri Pulau Pinang, editor Sohaimi Abdul Aziz, (Putrajaya : Penerbitan Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia, 2007 ), p. 104-117.
5 Hamzah: An academician who brought nation honour anon. New Straits Times, 21 November 1996, p12
6 Kenangan abadi [videorecording] : Tan Sri Hamzah Sendut anon. [Pulau Pinang]: Universiti Sains Malaysia, [2000].
7 Lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Professor Hamzah Sendut, Naib-Canselor, Universiti Sains Malaysia  Musa Mohamad 1968
8 Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah anon. Berita Harian, 11 Disember 2004, p7
9 Pusat Pengajian Sains Farmasi, Universiti Sains Malaysia lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Profesor Hamzah Sendut, Naib-C Chan, Kok Ewe  The Universiti, Pulau Pinang, 1972.
10 The traditional Malay house as a systems building : a report submitted to Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Sendut based on a resettlemen Phillip Gibbs 1974
11 Universiti Sains Malaysia. Staff handbook anon.  Jabatan Pendaftar USM, ms.2, 1972
12 V-C pays homage to Hamzah Sendut Nurjehan Mohamed New Sunday Times, 7 September 2008, p.17

 

Analisis Karya

Analisis karya Hamzah Sendut

Bekas kakitangan akademik yang juga naib canselor pertama USM menjadikan beliau tidak asing lagi dalam dunia penulisan akademik. Selain menulis, beliau juga aktif dalam membentang kertas kerja di dalam mahupun di luar negara.  Sepanjang kerjayanya sebagai ahli akademik, beliau telah banyak menyumbang dan berkongsi ilmu dengan menulis artikel (majalah, akhbar, jurnal dan buku) dan menghadiri seminar sama ada peringkat kebangasaan mahupun di luar negara.

Bidang penulisannya mencakupi pembangunan bandar dan desa, pembangunan,  dan pendidikan. Hasil pengesanan di 8 sumber iaitu perpustakaan, institusi penyelidikan, arkib akhbar atas talian dan laman web berkaitan menemukan sebanyak 101 judul dan selepas hasil ulang semak hanya 66 judul. 

Tahun Penerbitan

Hamzah Sendut didapati banyak menulis sekitar tahun 1961-1970 iaitu sebanyak 25 judul atau 38% ketika beliau berkhidmat selaku naib canselor di Universiti Sains Malaysia. Beliau juga giat menulis sekitar tahun 1971-1980 dengan jumlah keseluruhannya berjumlah 23 judul (35%) walaupun hampir ke penghujung kariernya selaku pentadbir akademik.

Jadual 1. Tahun Penerbitan
No. Tahun Bilangan Peratus (%)
1 1951-1960 1 2
2 1961-1970 25 38
3 1971-1980 23 35
4 1981-1990 5 7
5 1991-2000 3 5
6 2001-2010 5 7
7 t.th 4 6
  Jumlah 66 100

 

Bidang penulisan

Bidang yang paling banyak ditulis oleh Hamzah Sendut ialah pembangunan bandar dan desa iaitu sebanyak 58% atau 38 judul. Selaku pemimpin universiti awam kedua pasca merdeka, Tan Sri Hamzah Sendut bekerja keras ke arah pemantapan pengisian kursus yang ditawarkan USM.

Beliau telah memperkenalkan banyak kursus baru pada ketika itu seperti perumahan, bangunan dan perancangan. Antara penulisannya ialah Managing in a plural society (1969), Public and private housing in Malaysia (1979), Rasah a resettlement village in Malaya (1961) dan Housing for the rakyat (1976). Selain itu, di atas kepakarannya juga beliau telah menulis buku untuk rujukan pelajar sekolah iaitu Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah (1977). Selain memimpin, beliau juga aktif melibatkan diri dalam persidangan sama ada diperingkat kebangsaan mahupun antarabangsa terutamanya sekitar tahun 1961 hingga 1980.

Antara judul makalahnya berkaitan perumahan, bangunan dan perancangan bandar adalah seperti A guide to urban and regional development yang dibentang di persidangan United Nations Economic and Social Council on housing, building and planning, New York pada tahun 1964, Southeast Asian urban research: problems and resources (Seminar SEADAG Urban Development pada 8-12 September 1970 di Pulau Pinang) dan Towards a national urban policy (2nd Malaysian Economic Convention pada tahun 1975 di Kuala Lumpur).

Selain itu, beliau juga banyak menulis dalam bidang pendidikan yang berjumlah 13 judul atau 20% daripada jumlah keseluruhannya. Antara buku dan makalah yang pernah dihasilkannya ialah On being an undergraduate - selected problems yang dibentangkan dalam Seminar on Student Problems in Southeast Asian Universities pada 11-16 Disember 1967 di Kuala Lumpur, Venture in higher education (1972) dan Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities (Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning General Conference pada 1965 di Bangkok).

Sumbangannya yang besar khususnya terhadap pembangunan dan kemasyhuran USM seperti yang ada pada hari ini menjadikan beliau sentiasa menjadi bahan perbincangan dalam menyingkap pemikiran dan sumbang baktinya. 

Jadual 2. Bidang penulisan
No.  Bidang Bilangan Peratus (%)
1. Biografi 9 14
2. Pembangunan bandar dan desa 38 58
3. Pendidikan 13 20
4. Pembangunan 3 4
5. Lain-lain 3 4
Jumlah 66 100

Senarai judul penulisan bagi karya Hamzah Sendut mengikut pecahan bidang:

Jadual 3. Bidang Biografi
No. Nama buku Penulis Sumber 
1 A new university in the making : text of address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, at the official visit of the Higher Education Advisory Council to the Universiti Sains Malaysia on 3 May, 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
2 First vice-chancellor of USM anon. SUM, 13 Mac 2005, p.73
3 Former V-C of USM Hamzah Sendut dies anon. New Straits Times, 21 November 1996, p1
4 Going strong : Tan Sri Hamzah Sendut may be 69 but he's bubbling with energy Abdul Razak Chik Malaysian Business (16 Aug 1996): 45-46.
5 Hamzah Sendut (1927-1996) naib canselor pertama USM : sumbangannya kepada pendidikan tinggi di Pulau Pinang Ramli Abdul Samad. Dari Tanjung Penaga ke George Town : membongkar sejarah Negeri Pulau Pinang, editor Sohaimi Abdul Aziz, (Putrajaya : Penerbitan Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia, 2007 ), p. 104-117.
6 Hamzah: An academician who brought nation honour anon. New Straits Times, 21 November 1996, p12
7 Kenangan abadi [videorecording] : Tan Sri Hamzah Sendut anon. [Pulau Pinang]: Universiti Sains Malaysia, [2000].
8 Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah anon. Berita Harian, 11 Disember 2004, p7
9 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey. Hamzah Sendut Southeast Asia Development Advisory Group (SEADAG) Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
10 Urbanization Wang Gungwu & Hamzah Sendut London, Pall Mall Press, 1964
11 Urbanization, urban form and structure with special reference to the state of Penang Hamzah Sendut Text of paper delivered at the M.I.P. Seminar on Urbanization and Urban Renewal on 25 Oct 1974
12 V-C pays homage to Hamzah Sendut Nurjehan Mohamed New Sunday Times, 7 September 2008, p.17

 

Jadual 4. Bidang pembangunan
No. Nama buku Penulis Sumber  
1 A comparative analysis of Malaysian ports Hamzah Sendut 1970
2 Ilmu alam hidup Hamzah Sendut & Naidu, T. P. Federal Publications, 1970.
3 Pusat Pengajian Sains Farmasi, Universiti Sains Malaysia lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Profesor Hamzah Sendut, Naib-C Chan, Kok Ewe  The Universiti, Pulau Pinang, 1972.
4 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities Hamzah Sendut Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning General Conference (5th: 1965: Bangkok); Bangkok : ASAIHL, 1965: pp. 41-49.

 

Jadual 5. Bidang pembangunan bandar dan desa
No. Nama buku Penulis Sumber
1 A guide to urban and regional development Hamzah Sendut Discussion paper by the United Nations Economic and Social Council on housing, building and planning which met in New York in January 1964.
2 A strategy for development in developing countries Hamzah Sendut paper presented at the Urban Development Seminar, Honolulu, March 1969
3 Aspects of housing in Malaysia : South East Asia Low Cost Housing Study monograph Tan, Soo Hai & Hamzah Sendut 1975
4 Aspects of urbanisation in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Hemisphere, v.9, no.5, 1965 
5 City size distribution of Southeast Asia Hamzah Sendut Reprinted from Asian studies, v.4, no.2, Aug. 1966, p.268-280 
6 Contemporary urbanization in Malaysia Hamzah Sendut Reprinted from Asian survey, v.6, no.9, Sept. 1966, p.484-491 
7 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries Hamzah Sendut National Workshop on Cooperation among Industries Research Institutes and Universities (1980 : Kuala Lumpur).
8 Deliberate urban development Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Syed Kechik Foundation, 1978.
9 Employment in the manufacturing industries of Penang Hamzah Sendut 1969
10 Housing for the rakyat  Hamzah Sendut Universiti Sains Malaysia, 1976
11 Introduction : towards development with conservation Hamzah Sendut EPU/OSA/DOE/INTAN/SPSSM Seminar-cum-Workshop on Conservation for Development (6-7 May 1986: Kuala Lumpur).
12 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia , 1981.
13 Mengurus sebuah universiti = managing a university Hamzah Sendut Pulau Pinang: Perpustakaan, Universiti Sains Malaysia, 2004.
14 Patterns of urbanization in Malaya Hamzah Sendut University of Singapore, Singapore Department of Economics and Economic Research Centre 1962
15 Planning for the development of Negeri Sembilan Timur Hamzah Sendut 1974
16 Planning for the development of Negri Sembilan Hamzah Sendut & Shamsul Bahrin Maamor 1974
17 Planning resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut n/a
18 Problems of rural-urban migration in Malaya Hamzah Sendut Community development bulletin v. 12, no. 3, 1961
19 Problems of urbanization : with special reference to Malaysia Hamzah Sendut 1971 (Mimeographed copy)
20 Public and private housing in Malaysia  edited by Tan Soo Hai and Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Heinemann Educational Books (Asia), 1979
21 Rural-urban fertility differential in Malaysia Hamzah Sendut Xerox copy from Journal of the Technical Association of Malaysia, v.13, no.5, Jan.-Mar
22 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957  Hamzah Sendut Kajian Ekonomi Malaysia, vol.II, no.1, June 1965:pp87-103
23 Statistical distribution of cities in Malaya. Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dept. of Economics, University of Malaya, 1965.
24 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
25 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia. Hamzah Sendut Seminar Towards Consumer Solidarity (1981: Kuala Lumpur).
26 The development of urban studies at the University of Penang, Malaysia Hamzah Sendut  1971
27 The major implications of urbanization in Malaya Hamzah Sendut Abstracts of papers of the 10th International Geographical Congress, London, 1964
28 The resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut Sheffield : Geographical Association, 1962.
29 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city  Hamzah Sendut Perpustakaan Universiti Teknologi Malaysia, 1965
30 The traditional Malay house as a systems building : a report submitted to Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Sendut based on a rese Phillip Gibbs 1974
31 Towards a national urban policy Hamzah Sendut Malaysian Economic Convention (2nd : 1975 : Kuala Lumpur).
32 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
33 Town size distribution in Malaya Hamzah Sendut 1960
34 Training for regional development planners in developing countries Hamzah Sendut ext of a paper read at the International Seminar on Research and Training in Regional Development, 1970
35 Trends in urban development with special reference to Southeast Asia Hamzah Sendut Text of the speech read at the annual conference of Asia Foundation on 8 February, 1974

 

Jadual 6. Bidang pendidikan
No. Nama buku Penulis Sumber 
1 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut & Abdul Rahim Mohd. Yusoff Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977
2 Atlas menengah Melayu Hamzah Sendut & Syed Salim bin Ahmad (pnys.). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1964.
3 Managing in a plural society Hamzah Sendut Singapore : Longman, 1989
4 On being an undergraduate - selected problems. Hamzah Sendut Papers of the Seminar on Student Problems in Southeast Asian Universities (11-16 Dec 1967: Kuala Lumpur).
5 Planning education for Malaysia Hamzah Sendut Text of a working paper read at the Symposium on "Current Controversies in Planning
6 Private sector joint venture opportunities Hamzah Sendut Conference Towards the Making of an ASEAN Common Market (30-31 Oct 1986: Kuala Lumpur).
7 Rasah a resettlement village in Malaya  Hamzah Sendut Asian Survey (California), November, 1961
8 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia Hamzah Sendut Minden : Universiti Sains Malaysia, 1973
9 Southeast Asian urban research : problems and resources. Hamzah Sendut SEADAG Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
10 The squatter problem in Southeast Asia Hamzah Sendut Text of a luncheon speech delivered at the Pacific Conference on Urban Growth, Honolulu, 1969
11 Universiti Sains Malaysia. Staff handbook anon.  Jabatan Pendaftar USM, ms.2, 1972
12 Venture in higher education Hamzah Sendut Bangkok : Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning, 1972

 

Jadual 7. Bidang lain-lain
No. Nama buku Penulis Sumber  
1 Lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Professor Hamzah Sendut, Naib-Canselor, Universiti Sains Malaysia  Musa Mohamad 1968
2 Managing a university Hamzah Sendut 1975
3 Notes on the intervention by Professor Hamzah Sendut at Pacem in Maribus2 on the Neccessary Conditions for the Effective Condu Hamzah Sendut 1971

 

Karya-karya Hamzah Sendut telah rancak diterbitkan oleh penerbit dalam dan luar negara sekitar tahun 1961 hingga 1980. Berikut pula adalah senarai penerbit karya Hamzah Sendut:

Jadual 8. Senarai penerbit
No. Sumber
1 Akademi Sains Islam Malaysia; Nurin Enterprise
2 AL-MANAR
3 Arah Pendidikan
4 Balai Seni Lukis Negara
5 Bandung : Penerbit Mizan
6 Bandung : Pustaka Hidayah
7 Bangi : Inspen
8 Buddhist Missionary Society
9 Cambridge : Islamic Texts Society
10 DAKWAH
11 Dewan Bahasa dan Pustaka
12 Institut Kajian Dasar
13 Institute for Policy Research
14  Universiti Teknologi MARA
15 International Conference on Dialogue of Civilizations and the Construction of Peace
16 International Conference on Muhammad Iqbal and the Asian Renaissance
17 International Seminar on Civilisational Dialogue
18 International Seminar on Islamic Philosophy and Science
19 International Seminar on Malek Bennabi
20 International Symposium on Modern Sciences and the Muslim World, Turkey: Istanbul
21 Islam : cabaran dan isu semasa, diselenggarakan oleh Ismail Abdul Rahman
22 Islamic Academy of Science & Nurin Enterprise
23 Islamic Texts Society
24 JSPS-VCC Seminar on Integrated Engineering
25 Jurnal Usuluddin
26 Kertas-Kertas Kerja Muzakarah “Pendekatan Islam Hadhari : Satu Tinjauan”
27 Kertas-Kertas Kerja Seminar “Kebangkitan Gerakan Islah Di Alam Melayu”
28 Kertas-kertas seminar di Seminar Islam dan Hubungan Antara Agama di Malaysia Peringkat Kebangsaan : islam dan pengharmonian beragama, Kuala Lumpur
29 KESTURI
30 Khata : The Official Journal Of The Centre For Civilisational Dialogue. Vol. 2
31 Koleksi PKPIM : Simposium Pendidikan Islam, edited by Zamanhuri Haji Shamsuddin
32 Kongres Kebangsaan Tamadun Malaysia
33 Kongres Peradaban Malaysia
34 Kuala Lumpur : Balai Seni Lukis Negara
35 Kuala Lumpur : Buddhist Missionary Society

 

Berikut adalah senarai judul karya oleh Hamzah Sendut dan mengenainya. Kebanyakan karyanya berkenaan seperti perumahan, bangunan dan perancangan bandar. 

Jadual 9. Senarai judul
No. Judul
1 A comparative analysis of Malaysian ports
2 A guide to urban and regional development
3 A new university in the making : text of address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, at the official visit of the Higher Education Advisory Council to the Universiti Sains Malaysia on 3 May, 1973.
4 A strategy for development in developing countries
5 Aspects of housing in Malaysia : South East Asia Low Cost Housing Study monograph
6 Aspects of urbanisation in Malaysia
7 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah
8 Atlas menengah Melayu
9 City size distribution of Southeast Asia
10 Contemporary urbanization in Malaysia
11 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries
12 Deliberate urban development
13 Employment in the manufacturing industries of Penang
14 Going strong : Tan Sri Hamzah Sendut may be 69 but he's bubbling with energy
15 Hamzah Sendut (1927-1996) naib canselor pertama USM : sumbangannya kepada pendidikan tinggi di Pulau Pinang
16 Housing for the rakyat
17 Ilmu alam hidup
18 Introduction : towards development with conservation
19 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan
20 Kenangan abadi [videorecording] : Tan Sri Hamzah Sendut (Projek kenangan abadi ini memaparkan temubual bersama Tan Sri Hamzah Sendut mengenai sejarah penubuhan USM)
21 Lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Professor Hamzah Sendut, Naib-Canselor, Universiti Sains Malaysia 
22 Managing a university
23 Managing in a plural society
24 Mengurus sebuah universiti = managing a university
25 Notes on the intervention by Professor Hamzah Sendut at Pacem in Maribus2 on the Neccessary Conditions for the Effective Condu
26 On being an undergraduate - selected problems.
27 Patterns of urbanization in Malaya
28 Planning education for Malaysia
29 Planning for the development of Negeri Sembilan Timur
30 Planning for the development of Negri Sembilan
31 Planning resettlement village in Malaya.
32 Private sector joint venture opportunities
33 Problems of rural-urban migration in Malaya
34 Problems of urbanization : with special reference to Malaysia
35 Public and private housing in Malaysia
36 Pusat Pengajian Sains Farmasi, Universiti Sains Malaysia lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Profesor Hamzah Sendut, Naib-C
37 Rasah : a resettlement village in Malaya
38 Rural-urban fertility differential in Malaysia
39 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957 
40 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia
41 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities
42 Southeast Asian urban research : problems and resources
43 Statistical distribution of cities in Malaya.
44 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973.
45 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia.
46 The development of urban studies at the University of Penang, Malaysia
47 The major implications of urbanization in Malaya
48 The resettlement villages in Malaya
49 The squatter problem in Southeast Asia
50 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city
51 The traditional Malay house as a systems building : a report submitted to Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Sendut based on a rese
52 Towards a national urban policy
53 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973.
54 Town size distribution in Malaya
55 Training for regional development planners in developing countries
56 Trends in urban development with special reference to Southeast Asia
57 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey
58 Urban development in Malaysia 2001
59 Urbanization
60 Urbanization, urban form and structure with special reference to the state of Penang
61 Venture in higher education
62 First vice-chancellor of USM
63 Former V-C of USM Hamzah Sendut dies
64 Hamzah: An academician who brought nation honour
65 Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah
66 V-C pays homage to Hamzah Sendut

 

 

Koleksi karya Hamzah Sendut dan mengenainya di Perpustakaan Universiti Malaya

Jadual 10. Koleksi di Perpustakaan Universiti Malaya
No. Nama Buku Penulis Sumber
1 Going strong : Tan Sri Hamzah Sendut may be 69 but he's bubbling with energy Abdul Razak Chik Malaysian Business (16 Aug 1996): 45-46.
2 Hamzah Sendut (1927-1996) naib canselor pertama USM : sumbangannya kepada pendidikan tinggi di Pulau Pinang Ramli Abdul Samad. Dari Tanjung Penaga ke George Town : membongkar sejarah Negeri Pulau Pinang, editor Sohaimi Abdul Aziz, (Putrajaya : Penerbitan Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia, 2007 ), p. 104-117.
3 Towards governing a university Hamzah Sendut. Text of the address of the Vice-Chancellor, Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Senut, to the special meeting of the newly Constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 February 1973.
4 Atlas menengah Melayu Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1964.
5 The resettlement villages in Malaya Hamzah Sendut Sheffield : Geographical Association, 1962.
6 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977.
7 Contemporary urbanization in Malaysia. Hamzah Sendut Berkeley, Calif. : Institute of California, 1966.
8 A guide to urban and regional development Hamzah Sendut Discussion paper by the United Nations Economic and Social Council on housing, building and planning which met in New York in January 1964.
9 Managing in a plural society Hamzah Sendut Singapore : Longman, 1989
10 Statistical distribution of cities in Malaya. Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Dept. of Economics, University of Malaya, 1965.
11 Deliberate urban development Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Syed Kechik Foundation, 1978.
12 Southeast Asian urban research : problems and resources. Hamzah Sendut SEADAG Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
13 On being an undergraduate - selected problems. Hamzah Sendut Papers of the Seminar on Student Problems in Southeast Asian Universities (11-16 Dec 1967: Kuala Lumpur).
14 Private sector joint venture opportunities Hamzah Sendut Conference Towards the Making of an ASEAN Common Market (30-31 Oct 1986: Kuala Lumpur).
15 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia. Hamzah Sendut Seminar Towards Consumer Solidarity (1981: Kuala Lumpur).
16 Towards a national urban policy Hamzah Sendut Malaysian Economic Convention (2nd : 1975 : Kuala Lumpur).
17 Venture in higher education Hamzah Sendut Bangkok : Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning, 1972
18 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey. Hamzah Sendut Southeast Asia Development Advisory Group (SEADAG) Urban Development Seminar (8-12 Sep 1970 : Penang).
19 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities Hamzah Sendut Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning General Conference (5th: 1965: Bangkok); Bangkok : ASAIHL, 1965: pp. 41-49.
20 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries Hamzah Sendut National Workshop on Cooperation among Industries Research Institutes and Universities (1980 : Kuala Lumpur).
21 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia , 1981.
22 Introduction : towards development with conservation Hamzah Sendut EPU/OSA/DOE/INTAN/SPSSM Seminar-cum-Workshop on Conservation for Development (6-7 May 1986: Kuala Lumpur).

 

Koleksi karya Hamzah Sendut dan mengenainya di Perpustakaan Tun Sri Lanang, UKM

Jadual 11. Koleksi di Perpustakaan Tun Sri Lanang, UKM
No. Judul   Penulis Sumber  
1 Patterns of urbanization in Malaya Hamzah Sendut University of Singapore, Singapore Department of Economics and Economic Research Centre 1962
2 Public and private housing in Malaysia  edited by Tan Soo Hai and Hamzah Sendut Kuala Lumpur : Heinemann Educational Books (Asia), 1979
3 Mengurus sebuah universiti = managing a university Hamzah Sendut Penang : Perpustakaan Universiti Sains Malaysia, 2004.

 

Koleksi karya Hamzah Sendut dan mengenainya di Perpustakaan Negara Malaysia (PNM)

Jadual 12. Koleksi di Perpustakaan Negara Malaysia (PNM)
No. Judul buku Penulis   Sumber  
1 Patterns of urbanization in Malaya  Hamzah Sendut Dept. of Geography, Univ. of Singapore, 1962
2 Housing for the rakyat  Hamzah Sendut Universiti Sains Malaysia, 1976
3 Public and private housing in Malaysia editor:  Hamzah Sendut & Tan Soo Hai Heinemann Educational Books (Asia), 1979
4 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city  Hamzah Sendut Perpustakaan Universiti Teknologi Malaysia, 1965
5 Statistical distribution of cities in Malaya  Hamzah Sendut Universiti Malaya, 1965
6 Managing in aplural society Hamzah Sendut, John Madsen, Gregory Thong Tin Sin Longman, 1969
7 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut (pnyt.). Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977
8 Planning resettlement village in Malaya.  Hamzah Sendut n/a

 

Katalog Induk Kebangsaan, PNM

Jadual 13. Katalog Induk Kebangsaan, PNM
No. Judul Buku Penulis Sumber
1 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia Hamzah Sendut Minden : Universiti Sains Malaysia, 1973
2 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
3 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.
4 A new university in the making : text of address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, at the official visit of the Higher Education Advisory Council to the Universiti Sains Malaysia on 3 May, 1973. Hamzah Sendut Pulau Pinang : Universiti Sains Malaysia, 1973.

 

Koleksi karya Hamzah Sendut dan mengenainya di Arkib Negara Malaysia

Jadual 14. Koleksi di Arkib Negara Malaysia
No. Judul/Diskripsi Penulis Sumber
1 Managing in a plural society Hamzah Sendut, Tan Sri Datuk Singapore: Longman, 1989.
2 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957  Hamzah Sendut Kajian Ekonomi Malaysia, vol.II, no.1, June 1965:pp87-103
3 Statistical distribution of cities in Malaya Hamzah Sendut Kajian Ekonomi Malaysia.vol ii, no.2, December 1965:pp.49-66
4 Rasah a resettlement village in Malaya  Hamzah Sendut Asian Survey (California), November, 1961
5 The structure of Kuala Lumpur Malaysia's capital city Hamzah Sendut tiada
6 Public and private housing in Malaysia Hamzah Sendut Kuala Lumpur: Heinemann Educational Books (Asia), 1979.

 

Koleksi karya Hamzah Sendut dan mengenainya di DBP

Jadual 15. Koleksi di DBP
No. Judul buku Penulis Sumber  
1 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut Dewan Bahasa dan Pustaka, 1977
2 Atlas menengah Melayu Hamzah Sendut Dewan Bahasa dan Pustaka (Terbitan), 1964
3 Managing in a plural society Hamzah Sendut Longman, 1989

 

Penulisan mengenai Hamzah Sendut dalam koleksi Perpustakaan Universiti Putra Malaysia

Jadual 16. Koleksi di Perpustakaan Universiti Putra Malaysia
No. Judul buku Penulis    Sumber
1 Public and private housing in Malaysia editor:  Hamzah Sendut & Tan Soo Hai Heinemann Educational Books (Asia), 1979
2 Managing in a plural society Hamzah Sendut, John Madsen, Gregory Thong Tin Sin Longman, 1969
3 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah Hamzah Sendut (pnyt.). Dewan Bahasa dan Pustaka ,1977

 

Penulisan mengenai Hamzah Sendut dalam koleksi atas talian arkib akhbar Malaysia (News Image Bank)

Jadual 17. Koleksi atas talian arkib akhbar Malaysia (New Image Bank)
No. Judul buku Penulis   Sumber  
1 Nama perpustakaan kenang jasa Hamzah anon. Berita Harian, 11 Disember 2004, p7
2 Hamzah: An academician who brought nation honour anon. New Straits Times, 21 November 1996, p12
3 Former V-C of USM Hamzah Sendut dies anon. New Straits Times, 21 November 1996, p1
4 V-C pays homage to Hamzah Sendut Nurjehan Mohamed New Sunday Times, 7 September 2008, p.17
5 First vice-chancellor of USM anon. SUM, 13 Mac 2005, p.73

Pemikiran

Pemikiran Tan Sri Hamzah Sendut

Gagasan pemikiran Tan Sri Hamzah Sendut dilihat banyak disalurkan dalam pembangunan Universiti Sains Malaysia (USM). Tan Sri Hamzah Sendut dan USM bagai aur dengan tebing. Kecemerlangan USM pada hari ini boleh dianggap hasil usaha dan kerja keras oleh naib canselor pertamanya itu. Berlatarbelakangkan disiplin geografi pembangunan, ketokohannya terserlah sebagai pemimpin dan pentadbir berkaliber.

Kecemerlangannya dalam bidang akademik membolehkan beliau terpilih memasuki salah sebuah institusi pendidikan elit pada ketika itu, iaitu Malay College Kuala Kangsar (MCKK) pada tahun 1950. Lantaran kecemerlangannya dalam bidang akademik, beliau telah menerima tawaran melanjutkan pelajaran peringkat ijazah sarjanamuda di Universiti Malaya dengan memperoleh Bachelor of Arts and Honours in Geography. Kecenderungannya dalam mendalami ilmu terserlah apabila beliau melanjutkan pelajarannya ke peringkat sarjana pada tahun 1957 di University of Liverpool dalam bidang Civil Design.

Kesarjanaannya juga telah diperakukan oleh universiti luar negara apabila beliau dianugerahkan Honorary Doctorate of Letters and Literature oleh Universiti Kyung Hee, Korea pada 1970 dan University Strathclyde, Britain pada tahun 1975. Sekembalinya ke tanah air, beliau memulakan kerjayanya sebagai seorang pensyarah dalam bidang geografi bandar dan dilantik sebagai Dekan dan dianugerahkan gelaran profesor di Universiti Malaya, Malaysia.

Selepas merdeka, pemimpin negara rancak membangunkan negara dari segenap aspek termasuk pendidikan. Pada tahun 1969, sebuah Institut Pengajian Tinggi Awam (IPTA) ke-2 negara telah ditubuhkan di Pulau Pinang dengan nama Universiti Pulau Pinang. Sejajar dengan pembukaan IPTA ini, adalah menjadi keperluan untuk diterajui oleh seseorang yang berkaliber.

Oleh itu, pada April 1969, Tan Sri Hamzah Sendut telah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong ke-4, Al-Marhum Tuanku Ismail Nasiruddin Shah Ibni Al-Mahrum Sultan Zainal Abidin sebagai naib canselor pertama. Pada tahun 1972, universiti ini bertukar nama kepada Universiti Sains Malaysia. Tan Sri Hamzah Sendut bukan sahaja menerajui sebuah institusi pengajian tinggi pasca merdeka tetapi juga bersama-sama pemimpin negara mengharungi cabaran dalam memimpin selepas peristiwa 13 Mei. 

Tan Sri Hamzah Sendut telah memainkan peranan penting dalam pembangunan USM. Kemegahan USM sebagai salah sebuah institusi pengajian tinggi terulung di Malaysia boleh dianggap hasil kerja keras beliau. Beliau begitu menitikberatkan pembangunan USM dari segenap aspek, dari penawaran kursus sehinggalah pemilihan lokasi kampus.

Berkeluasan 280 ekar dan terletak di atas sebuah bukit dengan struktur dan landskap yang indah dan sesuai untuk dijadikan sebagai kampus, Tan Sri Hamzah Sendut sendiri telah memilih lokasi ini sebagai kampus USM dan berbincang dengan Perdana Menteri pada ketika itu, Tun Abdul Razak Hussein, dan timbalannya Tun Dr. Ismail Datuk Abdul Rahman bagi mendapatkan persetujuan. Akhirnya lokasi ini yang juga bekas kompleks tentera British telah dijadikan kampus USM.

Memperlihatkan keindahan dan ketenangan kampus ini, Tan Sri Hamzah Sendut dilihat dan prihatin terhadap keindahan alam sekitar USM. Ketegasannya dibuktikan apabila tiada satu pohon di USM boleh ditebang kecuali dengan izin beliau. Bagi memastikan segala yang diimpikan menjadi kenyataan, beliau kerap turun padang termasuk ke desasiswa, kompleks penginapan mahasiswa yang diperkenalkannya bagi memantau tahap kebersihan kampusnya.

Selain mementingkan soal fizikal kampusnya, Tan Sri Hamzah Sendut juga bekerja keras ke arah pemantapan pengisian kursus yang ditawarkan. Beliau telah memperkenalkan banyak kursus baru pada ketika itu seperti perumahan, bangunan dan perancangan. Selain itu, kursus-kursus baru seperti sains politik, sosiologi, pengajian bandar/desa, perhubungan ras dan sebagainya juga dibuka.

Sifat inovatifnya terserlah apabila beliau memperkenalkan sistem pusat pengajian, sesuatu yang berlainan berbanding sistem yang digunakan di kebanyakan universiti di rantau ini pada ketika itu iaitu kaedah fakulti. Secara tidak langsung, beliau menjadi pelopor pertama IPTA di negara ini yang mengamalkan sistem antara disiplin. Pusat pengajian yang diperkenalkannya masih berasaskan sistem unit kredit (credit unit system weightage) tetapi mahasiswa digalakkan mengambil kursus yang ditawarkan oleh pusat pengajian lain.

Rasional sistem ini diperkenalkan adalah untuk membentuk keluwesan minda pelajar selain memberi peluang kepada mahasiswa menerima ilmu daripada pelbagai disiplin. Selain itu, para mahasiswa juga akan menyedari bahawa banyak bidang ilmu itu mempunyai hubung kait dengan satu sama lain. Dengan itu, beliau telah memperkenalkan pusat pengajian sains kemasyarakatan dan ilmu kemanusiaan. Kursus-kursus yang ditawarkan di pusat pengajian sains kemasyarakatan pula dilihat lebih bersifat eklektik dengan menerima banyak input dan perspektif daripada pelbagai disiplin. Sejajar dengan nama universiti yang diterajuinya, Tan Sri Hamzah Sendut menekan pada kursus sains dan teknologi dengan nisbah 60:40 berbanding kursus lain.

Selain memantapkan pengisian ilmiah para pelajarnya, beliau juga sedaya upaya membantu golongan yang tidak bernasib baik dalam menimba ilmu di menara gading dengan memperkenalkan program Rancangan Luar Kampus yang kini dikenali sebagai Pusat Pengajian Jarak Jauh. Golongan yang dimaksudkan ini ialah kakitangan kerajaan, swasta dan mereka yang tinggal di desa, kawasan yang kurang mendapat kemudahan-kemudahan seperti yang terdapat di kota-kota.

Beliau berpendapat semua insan harus diberi peluang mendapat pendidikan yang sama walaupun diluar kampus dengan mutu pendidikan yang tetap berkualiti. Bagi merealisasikan kualiti pelajaran yang diinginkan, beliau telah mengambil tenaga pengajar yang berwibawa dari luar negara. Namun, kebergantungan itu tidak berpanjangan apabila beliau mengambil alternatif dengan menyediakan tenaga-tenaga baru yang terdiri daripada anak-anak tempatan untuk mengambilalih tempat staf akademik sementara itu melalui satu program iaitu ‘Pra Universiti’.

Mahasiswa bumiputra yang berpotensi, tetapi tidak memiliki kelulusan yang mencukupi dilatih melalui program ini selama setahun sebelum diserap sepenuhnya ke tahun satu. Setelah diperkenalkan, ramai mahasiswa bumiputra yang berjaya mengikuti program ini. Selain itu, selaku pentadbir akademik, beliau juga telah mempamerkan sifat nasionalnya selaras dengan tuntutan dasar pembangunan akademik negara pasca merdeka pada ketika itu.

Pada era pentadbirannya Bahasa Melayu diberi perhatian serius di samping menekankan aplikasi bahasa Inggeris. Kelas-kelas khas bahasa Melayu pula dibuka bukan sahaja kepada mereka yang telah kredit pada tahap SPM, tetapi juga kepada staf akademik dari luar negara bagi membolehkan mereka menyampaikan berkuliah dalam bahasa Melayu.

Di samping itu, Tan Sri Hamzah Sendut juga sensitif dengan aktiviti pelajarnya. Beliau yang menerajui institusi ini pada pasca peristiwa berdarah 13 Mei telah melalui gelombang mahasiswa yang sensitif dan responsif terhadap isu-isu semasa pada ketika itu. Beliau telah menempuh banyak episod demonstrasi yang dianjurkan oleh mahasiswa.

Perkara ini dibiarkan berlaku walaupun dari segi pentadbiran beliau tidak setuju kerana beliau percaya aktivisme mahasiswa yang tidak melulu dan menjurus ke arah keganasan disifatkan mampu membentuk siasah pelajar yang berpendirian tegas dan berjiwa pemimpin. Dalam masa yang sama, selagi mahasiswa masih peka terhadap tanggungjawabnya sebagai pelajar dan ingat pada peperiksaan, kegiatan ini dibenarkan kerana ini dilihat bersifat mempertajamkan perspektif minda mahasiswa.

Selain itu, Tan Sri Hamzah Sendut juga peka terhadap kakitangan USM. Difahamkan beliau kerap berjumpa dengan staf dan wakil pelajar dalam sesi santai bagi membolehkan beliau mengikuti perkembangan USM, kakitangannya dan merapatkan lagi silaturrahim antara mereka. Beliau akan membuat lawatan ke jabatan dan pejabat tertentu untuk memantau staf dalam menjalankan tugas di samping dapat mengetahui permasalahan atau isu yang timbul. Beliau juga dikenali sebagai pemimpin berwawasan tinggi, bijak, moden, berfikiran terbuka dan mempunyai jati diri sebagai seorang Melayu yang penuh bersopan santun dalam kalangan sebahagian besar staf USM ketika itu.

Walaupun tegas dalam membuat keputusan tetapi beliau tetapi disenangi oleh kakitangan di bawahnya. Terlalu banyak sumbangan negarawan ini terhadap pembangunan USM. Selain mengasaskan Matriculation Studies Unit, beliau juga adalah individu yang bertanggungjawab dalam membangunkan fasiliti USM antaranya Pusat Islam, Masjid Universiti, Kompleks Kolam Renang, National Drug Research Centre dan Kampus USM Kubang Kerian, Kelantan.

Kesibukannya sebagai pentadbir akademik tidak menghalangnya bergiat aktif dalam lapangan penulisan. Beliau cenderung menulis dalam bidang kepakarannya merangkumi pembangunan, pembangunan bandar dan desa dan pendidikan.

Jadual 1. Bidang Pembangunan
No. Judul
1 A comparative analysis of Malaysian ports
2 Some measures for overcoming the shortage of technologists in Malaysia
3 The Council for consumer protection and the consumer movement in Malaysia.

Jadual 2. Bidang pembangunan bandar dan desa
No. Judul
1 A guide to urban and regional development
2 A strategy for development in developing countries
3 Aspects of housing in Malaysia : South East Asia Low Cost Housing Study monograph
4 Aspects of urbanisation in Malaysia
5 City size distribution of Southeast Asia
6 Contemporary urbanization in Malaysia
7 Cooperation among industries, research institutions and universities in the promotion and development of manufacturing industries
8 Deliberate urban development
9 Employment in the manufacturing industries of Penang
10 Housing for the rakyat
11 Introduction : towards development with conservation
12 Investment opportunities in the chemical industry during the fourth Malaysia plan
13 Patterns of urbanization in Malaya
14 Planning for the development of Negeri Sembilan Timur
15 Planning for the development of Negri Sembilan
16 Planning resettlement village in Malaya.
17 Private sector joint venture opportunities
18 Problems of rural-urban migration in Malaya
19 Problems of urbanization : with special reference to Malaysia
20 Public and private housing in Malaysia
21 Rasah : a resettlement village in Malaya
22 Rural-urban fertility differential in Malaysia
23 Some aspects of urban change in Malaya,1931-1957 
24 Southeast Asian urban research : problems and resources
25 Statistical distribution of cities in Malaya.
26 The major implications of urbanization in Malaya
27 The resettlement villages in Malaya
28 The squatter problem in Southeast Asia
29 The structure of Kuala Lumpur : Malaysia's capital city
30 The traditional Malay house as a systems building : a report submitted to Y.B. Tan Sri Professor Hamzah Sendut based on a rese
31 Towards a national urban policy
32 Town size distribution in Malaya
33 Training for regional development planners in developing countries
34 Trends in urban development with special reference to Southeast Asia
35 Urban development in Malaysia : a bibliographic survey
36 Urban development in Malaysia 2001
37 Urbanization
38 Urbanization, urban form and structure with special reference to the state of Penang

 

Jadual 3. Bidang pendidikan
No. Judul
1 Atlas Dewan baharu untuk sekolah menengah
2 Atlas menengah Melayu
3 Ilmu alam hidup
4 Managing a university
5 Mengurus sebuah universiti = managing a university
6 On being an undergraduate - selected problems.
7 Planning education for Malaysia
8 Pusat Pengajian Sains Farmasi, Universiti Sains Malaysia lapuran untuk Yang Berbahagia Tan Sri Profesor Hamzah Sendut, Naib-Canselor
9 Some problems of academic freedom in Southeast Asian universities
10 Teks ucapan Naib Canselor / Tan Sri Hamzah Sendut kepada penuntut-penuntut baru yang kelima di Universiti Sains Malaysia, 2 Jun 1973.
11 The development of urban studies at the University of Penang, Malaysia
12 Towards governing a University : text of the address of the Vice-Chancellor / Tan Sri Hamzah Sendut, to the special meeting of the newly constituted Academic Planning Board, Universiti Sains Malaysia on 28 Feb., 1973.
13 Venture in higher education

Foto Tokoh

2 June 1970 bersama sebahagian penuntut-penuntut baru 5 April 1965 4 pensyarah Universiti Malaya
7 June 1971 Naib Canselor Universiti Sains Malaysia
Tan Sri Hamzah Sendut disambut oleh timbalan menteri belia 14 June 1969 the United States Cultural Attache, Mr. Edward