P. Ramlee ( Teuku Zakaria bin Teuku Nyak Putih)

Pengenalan

P.Ramlee

(Sumber: www.p-ramlee.com 2 Januari 2013)

Mungkin ramai yang tidak mengenali Teuku Zakaria Teuku Nyak Puteh. Namun pemilik nama samaran P. Ramlee adalah seniman agung negara yang tiada gantinya. Pelakon, penyanyi, pengarah, pemain muzik dan penulis lagu ini bukan sahaja terkenal di Malaysia tetapi juga di nusantara.

Dilahirkan di Pulau Pinang pada 22 Mac 1929, anak kepada pasangan Teuku Nyak Puteh Teuku Karim dan Che Mah Hussein menerima pendidikan awal di Sekolah Melayu Kampung Jawa dan kemudian ke Sekolah Francis Light sebelum menyambung pelajaran di Penang Free School sehingga meletusnya Perang Dunia Kedua. Di Penang Free School  juga P. Ramlee telah mempelajari alat muzik gitar dan biola daripada Encik Kamaruddin, iaitu pemimpin brass band di Penang Free School. Sebelum itu, P. Ramlee telah mempelajari alat muzik  ukele terlebih dahulu. Beliau juga telah menyertai Orkes Teruna Sekampung dan kemudian Sinaran Bintang Sore.

Pada tahun 1947, beliau telah menyertai pertandingan nyanyian anjuran Radio Pulau Pinang dan menjuarai pertandingan nyanyian tersebut sekali gus telah menyebabkan beliau terpilih sebagai Bintang Penyanyi Utama Malaya. Dalam pertandingan itu juga, beliau telah menggunakan huruf "P" (singkatan bagi nama ayahnya Puteh) di awal namanya dan nama P. Ramlee itu hingga ke akhir hayatnya.

Filem pertama lakonan P.Ramlee adalah “Chinta” pada tahun 1948 dengan memegang peranan sebagai penjahat dan penyanyi latar. Bertitik tolak daripada itu, perjalanannya dalam dunia seni terus rancak berkembang. Di antara tahun 1948 hingga 1955, beliau telah berjaya membintangi 27 buah filem. Di sebalik kerancakan pembabitannya dalam dunia perfileman ialah Datuk L. Krishnan, pengarah filem Melayu terkenal dari India antara tahun 1950an dan 1960an.

Filem terakhir lakonan beliau ialah Laksamana Do Re Mi (1972). Manakala lagu dan lirik terakhirnya adalah Ayer Mata Di Kuala Lumpur yang dicipta pada tahun 1973 sebelum beliau menghembuskan nafas terakhirnya. P. Ramlee telah kembali ke Rahmatullah pada pagi Selasa 29 Mei 1973 ketika berusia 44 tahun. Jenazahnya dikebumikan di Tanah Perkuburan Islam Jalan Ampang, Kuala Lumpur.

Bagi mengenang jasa dan sumbangannya, Allahyarham telah dianugerahkan Bintang Kebesaran Darjah Panglima Setia Mahkota oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong pada tahun 1990 yang membawa gelaran Tan Sri. Selain itu rumah terakhir beliau di Jalan Dedap, Setapak telah diubahsuai dan dijadikan sebagai "Pustaka Peringatan P Ramlee" pada tahun 1986. Pada tahun 1982, di tengah pusat bandar raya Kuala Lumpur namanya turut diabadikan pada sebatang jalan iaitu Jalan P Ramlee (dahulunya Jalan Parry).

Walaupun perjalanan seninya berliku, namun seniman kreatif ini berjaya menghasilkan karya agung yang bukan sahaja popular tetapi juga tidak lapuk dek dipanas, tidak lekang dek hujan. Ketika pembabitan rancaknya dalam dunia perfileman, beliau pernah berkata bahawa “Walau aku sudah mati, aku akan hidup 1,000 tahun lagi”. Disebalik kata-kata ini pada hakikatnya beliau telah berusaha untuk menghasilkan karya yang bukan sahaja akan dikenang tetapi juga sarat dengan nilai murni untuk panduan masyarakat. Sepanjang hayatnya, beliau telah menghasilkan lebih kurang 390 buah lagu (termasuk sebagai penyanyi, komposer dan penulis lirik) dan 66 buah filem sebagai pelakon, pengarah dan penulis skrip.

Biografi Tokoh

Pengenalan

Mungkin ramai yang tidak mengenali Teuku Zakaria Teuku Nyak Puteh. Namun pemilik nama samaran P. Ramlee adalah seniman agung negara yang tiada gantinya. Pelakon, penyanyi, pengarah, pemain muzik dan penulis lagu ini bukan sahaja terkenal di Malaysia tetapi juga di nusantara.

Dilahirkan di Pulau Pinang pada 22 Mac 1929, anak kepada pasangan Teuku Nyak Puteh Teuku Karim dan Che Mah Hussein menerima pendidikan awal di Sekolah Melayu Kampung Jawa dan kemudian ke Sekolah Francis Light sebelum menyambung pelajaran di Penang Free School sehingga meletusnya Perang Dunia Kedua. Semasa zaman pendudukan Jepun yang memperlihatkan kesengsaraan rakyat Tanah Melayu ketika itu, P. Ramlee pula berkesempatan mempelajari Bahasa dan lagu-lagu Jepun. Pada ketika itu juga beliau telah berkerja sebagai kerani am di kilang timah.


Permulaan dalam dunia seni

Di Penang Free School  juga P. Ramlee telah mempelajari alat muzik gitar dan biola daripada Encik Kamaruddin, iaitu pemimpin brass band di Penang Free School. Sebelum itu, P. Ramlee telah mempelajari alat muzik  ukele terlebih dahulu. Beliau juga telah menyertai Orkes Teruna Sekampung dan kemudian Sinaran Bintang Sore.

Pada tahun 1947, beliau telah menyertai pertandingan nyanyian anjuran Radio Pulau Pinang dan menjuarai pertandingan nyanyian tersebut sekali gus telah menyebabkan beliau terpilih sebagai Bintang Penyanyi Utama Malaya. Dalam pertandingan itu juga, beliau telah menggunakan huruf "P" (singkatan bagi nama ayahnya Puteh) di awal namanya dan nama P. Ramlee itu hingga ke akhir hayatnya.

Filem pertama lakonan P.Ramlee adalah “Chinta” pada tahun 1948 dengan memegang peranan sebagai penjahat dan penyanyi latar. Bertitik tolak daripada itu, perjalanannya dalam dunia seni terus rancak berkembang. Di antara tahun 1948 hingga 1955, beliau telah berjaya membintangi 27 buah filem.

Di sebalik kerancakan pembabitannya dalam dunia perfileman ialah Datuk L. Krishnan, pengarah filem Melayu terkenal dari India antara tahun 1950an dan 1960an. Filem terakhir lakonan beliau ialah Laksamana Do Re Mi (1972). Manakala lagu dan lirik terakhirnya adalah Ayer Mata Di Kuala Lumpur yang dicipta pada tahun 1973 sebelum beliau menghembuskan nafas terakhirnya.


Kehidupan peribadi

Umum mengetahui P. Ramlee mempunyai pesona luar biasa. Pesonanya sebagai anak seni pula memang tidak dapat dinafikan manakala sebagai lelaki, beliau mempunyai raut wajah yang manis dan menenangkan. Ramai teman-teman rapatnya juga menyatakan renungan matanya memukau dan mampu menawan hati wanita yang memandangnya (Wan Hamzah Awang 1993). Kerjaya, rupa paras menawan dan bakat seni kurniaan Illahi menjadikan P. Ramlee menjadi kegilaan ramai wanita daripada pelbagai peringkat status, sama ada anak dara, isteri orang mahupun janda.

Namun, tidak mudah untuk bergelar isteri kepada anak seni yang bukan sahaja mempunyai jutaan peminat bahkan juga memberi komitmen yang tinggi dalam kerjayanya. Menyentuh soal wanita dalam hidupnya, P. Ramlee pernah berkahwin sebanyak 3 kali sepanjang hayatnya. Perkahwinan pertamanya adalah dengan Junaidah Daeng Harris pada tahun 1950 dan dikurniakan seorang anak lelaki, Mohd Nasir. Walau bagaimanapun, usia perkahwinannya dengan Junaidah, yang juga anak kepada pelawak Daeng Harris (atau dikenali juga sebagai D. Harris) tidak panjang dan bercerai pada tahun 1954. Perpisahannya dengan Junaidah sedikit sebanyak memberi kesan pada kehidupan P. Ramlee yang seolah-olah tertekan dan terumbang ambing (Wan Hamzah Awang 1993).

Namun, kekecewaannya ini tidak berpanjang kerana pesona yang ada padanya seolah-olah mampu melawan kesedihannya. Beliau sentiasa dikelilingi teman-teman terutamanya wanita. Statusnya yang kembali membujang membuatkan ramai wanita ingin mencuba nasib untuk bergelar isteri kepada P. Ramlee. Buktinya beliau banyak menerima surat daripada peminat tempatan termasuk peminat dari Sumatera dan Lampong (Wan Hamzah Awang 1993).

Namun, wanita yang berjaya menambat hati P. Ramlee bukan calang-calang orangnya. Isteri keduanya ini adalah bekas “orang istana”, iaitu Norizan Muhammad Nor, bekas isteri kepada Sultan Perak, Tuanku Raja Yusof pada ketika itu. Pada awalnya, perkenalan antara mereka bermula semasa P. Ramlee mengadakan persembahan pentas bagi memeriahkan sambutan keputeraan baginda sultan.

Setelah Norizan diceraikan, beliau mengahwini P. Ramlee pada tahun 1955. Walau bagaimanapun, rumahtangga mereka tidak mampu bertahan lama dan akhirnya mereka berpisah pada tahun 1961. Walau bagaimanapun, P. Ramlee tidak dikurniakan anak hasil perkongsian hidupnya dengan Norizan. P. Ramlee hanya menjaga anak tirinya, Norma iaitu anak Norizan (Wan Hamzah Awang 1993).

Selepas perceraiannya dengan Norizan, P. Ramlee bertemu jodoh dengan Salmah Ismail atau juga dikenali sebagai Saloma, penyanyi terkenal bersuara lunak pada  21 November 1961. Majlis perkahwinannya dengan Saloma yang juga bekas isteri A. R. Tompel, pelakon, penyanyi dan pengarah filem diadakan secara sederhana di Tembeling Road (Wan Hamzah Awang 1993). Beliau juga tidak dikurniakan anak hasil perkongsian hidupnya dengan Saloma.

Daripada ketiga-tiga perkahwinannya ini, beliau hanya dikurniakan seorang anak kandung iaitu Mohd Nasir, hasil perkongsian hidup dengan Junaidah D. Harris (Wan Hamzah Awang 1993). Namun, sifatnya yang penyayang membuatkan beliau mengambil anak angkat seramai lima orang iaitu Sazali, Betty, Zakiah @ Zazaloma, Sabaruddin @ Badin dan Salfarina @ Dian.


Kegemilangan di Jalan Ampas dan perpindahan ke Kuala Lumpur

Kegemilangannya dalam dunia perfileman bertitik tolak apabila beliau mula bernaung di bawah Malay Film Production (MFP) di Jalan Ampas, Singapura sebagai pelakon. Berbekalkan bakat semulajadi setiap filem lakonannya mendapat sambutan hangat peminat filem-filem Melayu ketika itu.

Beliau bukan sekadar dianugerahkan bakat sebagai seorang pelakon, malah turut berkebolehan untuk menyanyi dan mencipta lagu, selain bermain alat muzik. Langkahnya dalam dalam bidang ini diteruskan lagi dan berkembang rancak apabila beliau dilantik sebagai pengarah filem dengan judul pertamanya Penarik Beca dan turut memegang watak utama filem ini. Perlantikannya ini sekali gus telah memahatkan namanya sebagai pengarah Melayu kedua selepas Haji Mahadi.

Kegemilangannya dalam dunia seni di Jalan Ampas telah memperlihatkan beliau terus mendapat perhatian dan pengiktirafan bukan saja peringkat tempatan tetapi juga di peringkat antarabangsa. Anugerah pertama yang dimenanginya merupakan antara kenangan manis buat P. Ramlee apatah lagi anugerah ini bertaraf antarabangsa. P. Ramlee berjaya menggondol Anugerah Pencipta Lagu Terbaik menerusi filem Hang Tuah 1956, arahan Phani Majumdar dalam Festa Filem Asia ke-3 di Hong Kong. Filem arahannya, Pendekar Bujang Lapok yang diterbitkan pada 1959 pula telah berjaya menggondol anugerah Filem Komedi Terbaik Asia ketika Pesta Filem Asia ke-6 di Kuala Lumpur.

Seterusnya lakonan P. Ramlee yang terus mendapat tempat di hati penonton telah membolehkan dirinya menggondol anugerah melalui filem Anakku Sazali (1956) arahan Phani Majumdar. Dalam filem ini, P. Ramlee yang membawa dua watak sekali gus iaitu sebagai anak dan bapa telah berjaya memikat hati juri dengan merangkul anugerah Pelakon Lelaki Terbaik di Pesta Filem Asia, Tokyo. Filem arahannya Sumpah Orang Minyak (1958) pula telah memenangi anugerah Fotografi Hitam Putih Terbaik di Pesta Filem Asia. Anugerah khas The Most Versatile Talent yang dimenangi pada Pesta Filem Asia di Tokyo pada tahun 1963 pula dimenangi menerusi filem Ibu Mertuaku.

Walau bagaimanapun, penghijrahannya ke Kuala Lumpur pada tahun 1964 untuk menyertai menyertai Studio Merdeka, Hulu Klang dilihat telah memberi impak negartif dalam kariernya. P. Ramlee didapati tidak dapat mengekalkan rentak kegemilangannya seperti di Jalan Ampas apabila meneruskan kerjayanya ini di Kuala Lumpur. Filem pertama arahannya Si Tora Harimau Jadian terbitan Studio Merdeka tidak mendapat sambutan peminat. Selepas filem ini, karyanya dilihat terus menemui kegagalan apabila semakin kurang mendapat sambutan peminat filem Melayu.

Antara slaah satu faktor kejatuhan karyanya ialah kemasukan filem asing daripada Hong Kong, India (Hindustan) dan Indonesia yang dilihat telah mendapat tempat dihati peminat filem tempatan. Kekecewaannya ini ditambah lagi apabila beliau terus menerima kritikan oleh peminat dan wartawan yang rata-ratanya dilihat kurang berminat dengan hasil karyanya. Beliau juga dihimpit dengan masalah peribadi yang turut menjejaskan perkembangan hasil seninya sehingga ke akhir hayatnya.


Anugerah karya seni

Kejayaan P. Ramlee dalam mengukir nama sebagai seniman unggul pada zaman kegemilangan filem Melayu telah melayakkan beliau mengondol pelbagai pengiktirafan dari dalam dan luar negara. Filem-filem yang diterbitkan sama ada karyanya sendiri ataupun lakonannya telah berjaya mendapat tempat dalam kalangan penonton dengan sambutan yang sentiasa menggalakkan.

Kejayaan filem-filemnya ini diiktiraf diperingkat antarabangsa. Anugerah pertama yang dimenanginya merupakan antara kenangan manis buat P. Ramlee apatah lagi anugerah ini bertaraf antarabangsa apabila berjaya menggondol Anugerah Pencipta Lagu Terbaik menerusi filem Hang Tuah 1956, arahan Phani Majumdar dalam Festa Filem Asia ke-3 di Hong Kong. Filem arahannya, Pendekar Bujang Lapok yang diterbitkan pada 1959 pula telah berjaya menggondol anugerah Filem Komedi Terbaik Asia ketika Pesta Filem Asia ke-6 di Kuala Lumpur.

Seterusnya lakonan P. Ramlee yang terus mendapat tempat di hati penonton telah membolehkan dirinya menggondol anugerah melalui filem Anakku Sazali (1956) arahan Phani Majumdar. Dalam filem ini, P. Ramlee yang membawa dua watak sekali gus iaitu sebagai anak dan bapa telah berjaya memikat hati juri dengan merangkul anugerah Pelakon Lelaki Terbaik di Pesta Filem Asia, Tokyo.

Filem arahannya Sumpah Orang Minyak (1958) pula telah memenangi anugerah Fotografi Hitam Putih Terbaik di Pesta Filem Asia. Anugerah khas The Most Versatile Talent yang dimenangi pada Pesta Filem Asia di Tokyo pada tahun 1963 pula dimenangi menerusi filem Ibu Mertuaku (Zakiah Hanum 1984 & Nasir P. Ramlee 2007).


Anugerah daripada kerajaan

Seniman agung negara ini ternyata bukan sahaja mendapat tempat dalam kalangan peminat filem dan pemain industri seni kreatif ini tetapi juga mendapat perhatian daripada pihak kerajaan. Bersandarkan bakat seni semulajadi yang membolehkan beliau menggondol pelbagai anugerah dalam dan luar negeri, pihak kerajaan juga tidak ketinggalan mengiktiraf bakat seniman agung ini.

Semasa hayatnya, beliau telah dikurniakan bintang Ahli Mangku Negara (AMN) oleh Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong Ketiga pada tahun 1962.  Bagi mengenang jasa dan sumbangannya, Allahyarham telah dianugerahkan Bintang Kebesaran Darjah Panglima Setia Mahkota oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong pada tahun 1990 yang membawa gelaran Tan Sri.

Selain itu, institusi pengajian tinggi tempatan yang tidak henti-henti mengkaji hasil karyanya juga tidak ketinggalan dalam mengiktiraf hasil seninya (Zakiah Hanum 1984). Pada tahun 2005, Allahyarham telah dianugerahkan Ijazah Doktor Falsafah dalam bidang seni persembahan. Kerajaan Negeri Sarawak juga telah mengurniakan Darjah Yang Amat Mulia Bintang Kenyalang Sarawak “Datuk Amar Bintang Kenyalang” (Posthumous) kepada Allahyarham. Anak angkat beliau, iaitu Dian P.Ramlee telah menerima anugerah tersebut bagi pihak beliau.

Pada tahun 2007 pula, bersempena sambutan 50 tahun kemerdekaan Malaysia, seniman agung ini telah terpilih sebagai 10 calon terakhir bagi program “Anak Gemilang Malaysia” berdasarkan sumbangan kejayaannya menaikkan nama negara di mata dunia. Bagi mengenang jasa dan sumbangannya lagi, rumah terakhir beliau di Jalan Dedap, Setapak telah diubahsuai dan dijadikan sebagai "Pustaka Peringatan P Ramlee" pada tahun 1986. Pada tahun 1982, di tengah pusat bandar raya Kuala Lumpur namanya turut diabadikan pada sebatang jalan iaitu Jalan P Ramlee (dahulunya Jalan Parry).


Penutup

P. Ramlee telah kembali ke Rahmatullah pada pagi Selasa 29 Mei 1973 ketika berusia 44 tahun. Jenazahnya dikebumikan di Tanah Perkuburan Islam Jalan Ampang, Kuala Lumpur. Bagi mengenang jasa dan sumbangannya, Allahyarham telah dianugerahkan Bintang Kebesaran Darjah Panglima Setia Mahkota oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong pada tahun 1990 yang membawa gelaran Tan Sri. Selain itu rumah terakhir beliau di Jalan Dedap, Setapak telah diubahsuai dan dijadikan sebagai "Pustaka Peringatan P Ramlee" pada tahun 1986. Pada tahun 1982, di tengah pusat bandar raya Kuala Lumpur namanya turut diabadikan pada sebatang jalan iaitu Jalan P Ramlee (dahulunya Jalan Parry).

Walaupun perjalanan seninya berliku, namun seniman kreatif ini berjaya menghasilkan karya agung yang bukan sahaja popular tetapi juga tidak lapuk dek dipanas, tidak lekang dek hujan. Ketika pembabitan rancaknya dalam dunia perfileman, beliau pernah berkata bahawa “Walau aku sudah mati, aku akan hidup 1,000 tahun lagi”. Disebalik kata-kata ini pada hakikatnya beliau telah berusaha untuk menghasilkan karya yang bukan sahaja akan dikenang tetapi juga sarat dengan nilai murni untuk panduan masyarakat. Sepanjang hayatnya, beliau telah menghasilkan lebih kurang 390 buah lagu (termasuk sebagai penyanyi, komposer dan penulis lirik) dan 66 buah filem sebagai pelakon, pengarah dan penulis skrip.


Rujukan

  • Ahmad Sarji. 1999. P. Ramlee : erti yang sakti. Subang Jaya : Pelanduk Publications
  • Awang Azman Awang Pawi. 2005. P. Ramlee di cakera nusantara. Kuching: Universiti Malaysia Sarawak.
  • http://www.pnm.my/yangpertama/Seni_Seniman.htm (31 Januari 2013)
  • Mustafar A. R. & Aziz Sattar. 2008. Filem-filem P. Ramlee. Seremban: MZA Enterprise
  • Nasir P. Ramlee. 2007. Bapaku P. Ramlee. Petaling Jaya : MPH Group
  • Wan Hamzah Awang. 1993. Manusia P. Ramlee. Kuala Lumpur: Penerbitan Fajar Bakti Sdn. Bhd.
  • Yusnor EF. 2000. P. Ramlee yang saya kenal. Subang Jaya : Pelanduk Publications
  • Zahari Hasib. 2005. Al-Fatihah Buat P. Ramlee (hari ini 29 Mei genap 32 tahun P. Ramlee meninggalkan kita). Mei 31.
  • Zakiah Hanum (pnyt). 1984. Senandung seniman agung. Kuala Lumpur : Berita Publishing
Bibliografi Penulisan Tokoh

Bibliografi Penulisan Mengenai P.Ramlee

Bil.  Judul  Penulis Sumber  Lokasi
1 Rintis-rintis perjalanan Zohara Gany Bathusia RTM Perpusatakaan UM
2 Tan Sri P.Ramlee & Puan Sri Saloma EMI (Malaysia) EMI (Malaysia), 2001 Perpusatakaan UM
3 Bapaku P.Ramlee Nasir P. Ramlee MPH Publishing, 2007 Perpusatakaan UM
4 Kertas-kertas kerja Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee yang berlangsung pada 5-6 Disember 2003 di Kuching, Sarawak   Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (2003 : Kuching) Perpusatakaan UM
5 Cara-cara meninggikan mutu dan memperkayakan muzik jenis asli dan tradional Malaysia demi kepentingan negara  P. Ramlee Kongress Kebudayaan Kebangsaan (16-20 Aug 1971: Kuala Lumpur) : Paper 30. Perpusatakaan UM
6 Sekali P. Ramlee naik angin  Nasir P. Ramlee Mastika, Mac 1996 : 87-91 Perpusatakaan UM
7 Hobi P.Ramlee yang aneh Nasir P. Ramlee Mastika, (April 1996) : 86-89 Perpusatakaan UM
8 Daddy akan hidup seribu tahun lagi ..... Nasir P. Ramlee menulis Nasir P. Ramlee Mastika, (Aug 1996) : 97-102 Perpusatakaan UM
9 P. Ramlee : the bright star Harding, James MPH Distributors, 2011 Perpusatakaan UM
10 P. Ramlee : erti yang sakti Ahmad Sarji Abdul Hamid MPH Distributors, 2011 Perpusatakaan UM
11 Nasir P. Ramlee yang disenangi ramai  Shaari Safie Dewan Budaya 31 (2009): 54-55 Perpusatakaan UM
12 Behind the scenes at P. Ramlee the musical Tan, Karen J MPH Distributors, 2008 Perpusatakaan UM
13 Filem-filem P. Ramlee Mustafar A. R.  MZA Enterprise, 2008 Perpusatakaan UM
14 Pertandingan akhir idola P. Ramlee & Saloma  Malaysia. Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan. 2007 Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Warisan Malaysia, 2007 Perpusatakaan UM
15 P. Ramlee : the story of P. Ramlee based on the musical by Enfiniti Productions (M) Sdn. Bhd.  Adlin Aman Ramlie MPH Distributors, 2008 Perpusatakaan UM
16 Film, literature, and context in Southeast Asia : P.Ramlee, Malay cinema, and history  Barnard, Timothy P. Southeast Asian studies : debates and new directions, edited by Cynthia Chou and Vincent Houben (Singapore : Institute of Southeast Asian Studies, 2006), 162-179. Sintok: UUM Perpusatakaan UM
17 Reading P. Ramlee : film, identity and nation building Mahyuddin Ahmad International Malaysian Studies Conference (5th : 8-10 Aug 2006 : Serdang) : 25p. Perpusatakaan UM
18 Seniman agung Tan Sri P. Ramlee Musriana Mustafa Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Sejarah, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2005/2006. Perpusatakaan UM
19 P. Ramlee di cakera nusantara Awang Azman Awang Pawi   Universiti Malaysia Sarawak, 2005 Perpusatakaan UM
20 Pengarahan dan sinematografi P. Ramlee dan Hussein Haniff Hamsan Mohamed Penerbit Universiti Malaya, 2004 Perpusatakaan UM
21 Dekadensi keseniman P. Ramlee ? A. Wahab Hamzah. Dewan Masyarakat Mac (2004): 51-53 Perpusatakaan UM
22 Citra Melayu dalam filem-filem P.Ramlee : suatu pendekatan visual anthropologi  Samsur Rijal Yahaya. Persidangan Antarabangsa Peradaban Melayu (Ke-II: 26-28 Feb 2004 : Kuala Lumpur) : Vol.2 Paper 30 (19p.) Perpusatakaan UM
23 Getaran jiwa : analisis melodi  Mohd Hafiz Askiak. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
24 Pemikiran tradisi Melayu dalam lagu ciptaan P. Ramlee  Ariff Ahmad. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
25 Kepelbagaian dalam muzik P. Ramlee  Yusnor EF. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
26 P. Ramlee and Leonid Utesov : paralells of creativity  Pogadaev, Victor. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
27 Transtextuality and transmigration in Ibu Mertua-ku Van de Heide, William. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
28 The trishaw puller and neorealist legacy  Uhde, Jan. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
29 Japan meets Hollywood in the films of P. Ramlee  White, Timothy R. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
30 "Not just a movie" : the historical context of P. Ramlee and his films  Barnard, Timothy P. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
31 Poster filem P. Ramlee : suatu analisis visual  Musdi Haji Shanat. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
32 Antara dua darjat antara dua zaman  Shaharuddin Maaruf. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
33 Layar perak P. Ramlee : menyuluh kosmos Melayu menyilau atmos global  Zefri Ariff Brunei. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
34 Analisa kaedah komedi visual dalam filem-filem arahan P. Ramlee  Khairul Aidil Azlin Abd. Rahman. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
35 Perwatakan P. Ramlee : dari sudut agama, intelektual dan moral  Abdullah Hussain. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
36 P. Ramlee dalam konteks minda dan psyche orang Melayu  Johan Jaafar. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
37 Formula P. Ramlee memancing penonton kaum India : panduan bagi pengarah filem Melayu masa kini  Sankar, Uthaya. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
38 Dr. Rusdi dan Jangan Tinggal Daku : dekadensi kesenimanan P. Ramlee?  A. Wahab Hamzah. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
39 P. Ramlee : kenangan yang tak mungkin padam  Rahani Jamil. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
40 P. Ramlee seniman sepanjang zaman  Jins Shamsuddin. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
41 Mencari batin nasional P. Ramlee  Mahadi J. Murat. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
42 P. Ramlee : seniman ulung negara  Ahmad Sarji Abdul Hamid Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
43 P. Ramlee dan saya  Jamil Sulong Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)  Perpusatakaan UM
44 P. Ramlee dan sumbangannya dalam memartabatkan nilai-nilai norma dan keagamaan masyarakat Melayu : kajian terhadap filem lakonan dan arahan Seniman Agung Amir Affendy Mohd Academic exercise (B.A.) -- Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 1999/2000. Perpusatakaan UM
45 P. Ramlee yang saya kenal   Yusnor EF Subang Jaya : Pelanduk Publications, 2000 Perpusatakaan UM
46 Aspek pengarahan dan sinematografi dalam filem-filem P. Ramlee dan Hussein Haniff : satu kajian perbandingan Hamsan Mohamed Dissertation (M.A.) -- Jabatan Pengajian Media, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2000. Perpusatakaan UM
47 Perubahan nilai sosial dalam filem-filem komidi arahan dan lakonan Tan Sri P. Ramlee Ahmad Ismadi Abdullah Thani   Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Sosio-Budaya Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2000/2001. Perpusatakaan UM
48 Bahasa Melayu sebagai wahana pemikiran P. Ramlee : satu kajian terhadap filem Pendekar Bujang Lapok Wan Nawawi Abd. Manaf   Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Bahasa Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2002/2003. Perpusatakaan UM
49 Tokoh karyawan filem tempatan : P. Ramlee dan Rahim Razali  Muhammad Hatta Muhammad Tabut. Sinema dan penontonan di Malaysia, penyunting Ramli Mohamed (Pulau Pinang : Penerbit Universiti Sains Malaysia, 2003), 45-73. Perpusatakaan UM
50 P. Ramlee, `tokoh seniman bijaksana' : kajian ke atas filem Ibu Mertuaku Raja Hasmariani Raja Ismail Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Pengajian Media, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya 1999/2000. Perpusatakaan UM
51 P. Ramlee : legenda yang terus hidup Aimi Jarr Varipop Group, 1999 Perpusatakaan UM
52 P. Ramlee hidupkan bakat lawak Ibrahim Pendek  Sahidan Jaafar. Mastika, Aug 1997 : 102-105. Perpusatakaan UM
53 P. Ramlee : a national heritage Fatimah Abu Bakar The New Straits Times Annual (1995) : 214-221. Perpusatakaan UM
54 Filem P. Ramlee : pemikiran dalam filem-filem pilihan Quek, Lawrence Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Penulisan, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 1994 Perpusatakaan UM
55 Manusia P. Ramlee Wahba Penerbit Fajar Bakti, 1993 Perpusatakaan UM
56 Sikap dan pemikiran P. Ramlee Hamsan Mohamed Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Penulisan, Universiti Malaya, 1992. Perpusatakaan UM
57 Nostalgia P. Ramlee [buku cenderamata] anon. Pusat Kebudayaan Universiti Malaya, 1990 Perpusatakaan UM
58 P. Ramlee : satu legenda = P. Ramlee : the living legend  Baharudin Latif Cintai filem Malaysia = Love Malaysian films (Kuala Lumpur : Perbadanan Perusahaan Filem Nasional, 1989) : 63-65. Perpusatakaan UM
59 P. Ramlee seniman agung Ahmad Idris Utusan Publications & Distributors, 1986 Perpusatakaan UM
60 P. Ramlee : tokoh filem Malaysia  Anuar Nor Arai. Seminar Biografi Malaysia (1986 : Kuala Lumpur). Paper 6. Perpusatakaan UM
61 P. Ramlee Syahir Haji Elias Kreatif Akademik, 1986 Perpusatakaan UM
62 P. Ramlee : kisah hidup seniman agung Abdullah Hussain Penerbitan Pena, 1984 Perpusatakaan UM
63 Pamiran P. Ramlee : 29 Ogos-20 Sept.1973 Muzium Negara M. Noor Azam Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan Malaysia, 1973 Perpusatakaan UM
64 Kenangan abadi P. Ramlee A.M.N Zakaria Salleh Penerbitan Knight, 1973 Perpusatakaan UM
65 P. Ramlee pujaan Nusantara anon. Percetakan Bendahara, 1973 Perpusatakaan UM
66 Gagak di-rimba : suatu kesah hidup P. Ramlee Abdullah Hussain Angkatan Baru, 1966 Perpusatakaan UM
67 Sesudah 23 tahun kematiannya : ramai mengaku jadi anak murid P. Ramlee Ramli Ismail Mastika, (Aug 1996) : 94-96. Perpusatakaan UM
68 Lagu-lagu gubahan P.Ramlee : analisis semiotik melodi dan lirik Abdul Hamid Adnan Thesis (Ph.D) -- Jabatan Kesenian Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2012. Perpusatakaan UM
69 P. Ramlee : the story of P. Ramlee based on the musical by Enfiniti Productions (M) Sdn. Bhd.  Adlin Aman Ramlie.  MPH, 2007 Perpusatakaan UM
70 Seniman agung Tan Sri P. Ramlee Musriana Mustafa. Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Sejarah, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2005/ 2006 Perpusatakaan UM
71 Pengarahan dan sinematografi P. Ramlee dan Hussein Haniff Hamsan Mohamed Penerbit Universiti Malaya, 2004 Perpusatakaan UM
72 Tokoh karyawan filem tempatan : P. Ramlee dan Rahim Razali Muhammad Hatta Muhammad Tabut. Sinema dan penontonan di Malaysia, penyunting Ramli Mohamed (Pulau Pinang : Penerbit Universiti Sains Malaysia, 2003), 45-73. Perpusatakaan UM
73 Ekspresi seni orang miskin : dua tokoh genre dua naratif suatu ekspresi kemiskinan Awang Azman Awang Pawi & Khor Chooi Lian Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching) : Paper 20 (22p.) Perpusatakaan UM
74 Analisa kaedah komedi visual dalam filem-filem arahan P. Ramlee Khairul Aidil Azlin Abd. Rahman Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching) : Paper 19 (16p.) Perpusatakaan UM
75 Legenda perfileman Melayu Jaafar Sidek Hj. Abdul Rahman Dewan Siswa Julai (2000) : 60-61 Perpusatakaan UM
76 Industri filem Melayu : antara realiti dan impian Nor Azam Abang Zawawie Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Penulisan, Universiti Malaya, 1991 Perpusatakaan UM
77 Senandung seniman agung Zakiah Hanum Berita Publishing, 1990 Perpusatakaan UM
78 Senandung seniman agung penyusun, Habibah Zon, Rahani Jamil Berita Publishing, 1984 Perpusatakaan UM
79 Sepanjang riwayatku Zakiah Hanum Utusan Publications, 1984 Perpusatakaan UM
80 P. Ramlee : kisah hidup seniman agung Abdullah Hussain Penerbitan Utusan Melayu, 1973 Perpusatakaan UM
81 Bapaku P. Ramlee  Nasir P. Ramlee MPH Publishing, 2007 PNM
82 Sepanjang riwayatku : P. Ramlee anon.  Arkib Negara Malaysia, 2005 PNM
83 P. Ramlee : the untold story anon.  Vision Kuala Lumpur PNM
84 P.Ramlee anon.  Esquire Publications, 1984 PNM
85 P. Ramlee AMN : Pujaan Nusantara anon.  Percetakan Bendahara PNM
86 P.Ramlee: Kisah Seniman Agung Abdullah Hussain Utusan Melayu PNM
87 P.Ramlee : sepanjang riwayatku anon.  Arkib Negara Malaysia, 1998 PNM
88
Filem P. Ramlee longlai : pengkritik
anon.    PNM
89 Wanita-wanita P. Ramlee anon.    PNM
90 Mereka yang menghidupkan P. Ramlee anon.    PNM
91 P Ramlee : man of many talents anon.    PNM
92 P. Ramlee : a biography  anon.  Innoform Media PNM
93 Instrumental P.Ramlee Nasir P. Ramlee Warnada, Kuala Lumpur, 1988 PNM
94 P.Ramlee dari kacamata Aimi Jarr Aimi Jarr Pustaka Rornjarr, 1985 PNM
95 P.Ramlee Seniman Agung Abi Utusan,1986 PNM
96 Manusia P.Ramlee Wan Hamzah Awang Fajar Bakti, 1993 PNM
97 Seniman Agong P.Ramlee anon.  Harvard Club Of Malaysia, 1985  PNM
98 Kenangan Abadi P.Ramlee Ramli Ismail Adhicipta PNM
99 P. Ramlee yang saya kenal Yusnor Ef Pelanduk Publications PNM
100 Sepanjang kenalanku dengan P.Ramlee Jamil Sulong   PNM
101 Penilaian karya P.Ramlee Hamzah Hussein   PNM
102 Koleksi P.Ramlee Zaesi Zolkafli Felix Entertainment, 2011 PNM
103 P.Ramlee: erti yang sakti Ahmad Sarji MpH Group Publishing PNM
104 P.Ramlee:Kisah hidup seniman agung Abdullah Hussain Pena PNM
105 P.Ramlee Syahir Hj. Elias Kreatif Akademik, 1985 PNM
106 Gagak di-rimba:suatu kesah hidup P.Ramlee Abdullah Hussain Angkatan Baru PNM
107 P.Ramlee insan pesona seni Aimi Jarr   PNM
108 P.Ramlee: the bright star James Harding, Ahmad Sarji Pelanduk Publications PNM
109 P. Ramlee berekreasi dengan sepak raga Ahmad Idris   PNM
110 P.Ramlee seniman yang unggul di Jalan Ampas anon.    PNM
111 Amboi! Tak kira-kira hebatnya P.Ramlee Zakiah Hanum   PNM
112 Pengarahan dan sinematografi P.Ramlee dan Hussein Haniff Hamsan Mohamed Penerbit Universiti Malaya PNM
113 Biografi P.Ramlee: satu analisis Abdul Latif Abu Bakar   PNM
114 P.Ramlee Seniman Agung:satu penelitian Ahmad Sarji   PNM
115 P.Ramlee sebagai Seniman Agung: perspektif seorang peneliti Azizan Baharuddin   PNM
116 P.Ramlee: sosok Melayu dalam perfileman dunia Sjafrial Ariffin   PNM
117 Proses perkembangan pemikiran kreatif P.Ramlee: satu tinjauan Yusnor Ef   PNM
118 Pandangan masyarakat Kalimantan terhadap P. Ramlee Marwardi Rivai   PNM
119 Tan Sri P.Ramlee: Seniman Agung anon.  EMI (malaysia) PNM
120 P.Ramlee Adlin Aman Ramlie MPH Group Publishing PNM
121 Collection of P.Ramlee's best tunes for choir Razif Mohd Universiti Sains Malaysia, 2007 PNM
122 Behind the scenes at P.Ramlee: the musical Karen J, Tan MPH Group Publishing PNM
123 P.Ramlee the musical karya untuk Broadway? Siti Ruqaiyah Hashim   PNM
124 Senandung seniman agung  Zakiah Hanum (pnyt) Kuala Lumpur : Berita Publishing, 1984  PTSL
125  P. Ramlee di cakera Nusantara /  editor : Awang Azman Awang Pawi, Khor Chooi Lian Kota Samarahan, Sarawak : Universiti Malaysia Sarawak, 2005 PTSL
126 P. Ramlee : erti yang sakti   Ahmad Sarji Subang Jaya : Pelanduk Publications, 1999 PTSL
127 P. Ramlee : insan pesona seni dari kacamata Aimi Jarr Aimi Jarr Kuala Lumpur : Variapop Group, [2000] PTSL
128 P. Ramlee : kisah hidup seniman agung  Abdullah Hussain Kuala Lumpur Penerbitan Utusan Melayu Berhad 1973 PTSL
129 P.Ramlee : seniman agung dunia Melayu : kumpulan kertas kerja simposium karya seni seniman agung P.Ramlee anon.  Kuala Lumpur : Arkib Negara Malaysia, 2003 PATMA
130 P. Ramlee : the bright star  James Harding & Ahmad Sarji Subang Jaya : Pelanduk Publications, 2002 PTSL
131 P. Ramlee : the story of P. Ramlee based on the musical  anon.  Kuala Lumpur : MPH Group, 2007 PTSL
132 P. Ramlee yang saya kenal   Yusnor EF Subang Jaya : Pelanduk Publications, 2000 PTSL
133 Kenangan abadi P. Ramlee  Ramli Ismail Kuala Lumpur : Adhicipta, 1998 PATMA
134 Koleksi P. Ramlee  susunan Zaedi Zolkafli. Kuala Lumpur : Felix Entertainment, 2011. PATMA
135 Bapaku P. Ramlee   Nasir P. Ramlee Petaling Jaya, Selangor : MPH Group, 2007 PATMA
136  Senandung warisan anon.  Kuala Lumpur : Arkib Negara Malaysia, 2004 PATMA
137 Projek penulisan semula (Transkripsi) skrip filem arahan, lakonan & karya Tan Sri P. Ramlee ditranskrip oleh Wiramanja. Kuala Lumpur : Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia, 2006. PATMA
138 Semusim dengan P. Ramlee: P. Ramlee suka gesek biola di tengah malam Omar Rojik Harian Nasional, 30.05.1984 OPAC, DBP
139 P. Ramlee baru yang dicari oleh P. Ramlee Wartawan Filem Utusan Zaman, 09.06.1968 OPAC, DBP
140 P. Ramlee - P. for practical music man M. Sahibullah The New Straits Times, 13.03.1984 OPAC, DBP
141 Kisah P. Ramlee: kerana 'Nujum Pak Belalang' - P. Ramlee dipanggiloleh ketua negara Norhan Mahmud Watan, 03.10.1980 OPAC, DBP
142 Patutkah P. Ramlee diburuk-burukkan? Peminat Setia P. Ramlee Bacaria, 25.11.1984 OPAC, DBP
143 Minggu P. Ramlee usaha kumpulkan $1 juta untuk membina pustaka P.Ramlee anon.  Utusan Zaman, 30.10.1984 OPAC, DBP
144 Al-Fatihah Buat P. Ramlee (hari ini 29 Mei genap 32 tahun P. Ramlee meninggalkan kita) Zahari Hasib Mingguan Malaysia, 31.05.2005 OPAC, DBP
145 Wanita progresif tegur P. Ramlee: akhbar-akhbar dan Majlis Mangku yang menyokong pemogokan bintang-bintang filem? tuduhan P. Ramlee tidak kena pada tempat anon.  Utusan Melayu, 12.08.1957 OPAC, DBP
146 P. Ramlee tiada di mata, tidak dilupa Sy Mussaddad Mahdi Mingguan Malaysia, 24.05.2009 OPAC, DBP
147 P Ramlee bergelar Datuk Amar Tiada Berita Minggu, 12.04.2009 OPAC, DBP
148 P Ramlee bakal dapat gelaran Tun Akmal Abdullah Berita Harian,05.03.2009 OPAC, DBP
149 P. Ramlee The Musical kembali: lebih hebat, menyengat Faizal Saharuni Kosmo,02.06.2008 OPAC, DBP
150 P. Ramlee and the golden era of Malay cinema Johan Jaaffar New Straits Times,21.06.2008 OPAC, DBP
151 P Ramlee The Musical baru: watak utama seiras Seniman Agung Elrafaei Sapi Harian Metro, 15.05.2008 OPAC, DBP
152 P Ramlee Jalan Ampas Sulaimi Warno Mingguan Perdana, 29.06.2008 OPAC, DBP
153 P. Ramlee and Co. the catoon Radin Sri Ghazali New Straits Times, 03.09.2007 OPAC, DBP
154 P. Ramlee pernah jadi tukang tilik anon.  Kosmo, 31.05.2007 OPAC, DBP
155 'P Ramlee ibarat Bapa Muzik Melayu Moden' Zainuri Misfar Berita Harian, 06.03.2007 OPAC, DBP
156 'P. Ramlee not all that dashing' Hafidah Samat New Sunday Times, 29.10.2006 OPAC, DBP
157 P. Ramlee terus diiktiraf Maliah Surip Kosmo, 01.06.2006 OPAC, DBP
158 P. Ramlee: kenangan seorang daripada berjuta peminat Zawiyah Baba Utusan Malaysia,05.06.2006 OPAC, DBP
159 P. Ramlee tak ambil peduli oleh ilmuan bangsa kita Ku Seman Ku Hussein Mingguan Malaysia, 20.08.1988 OPAC, DBP
160 P. Ramlee tokoh seni negara - Hamzah anon.  Berita Harian, 17.07.1973 OPAC, DBP
161 P. Ramlee dan Utusan Melayu Zahari Hasib Utusan Malaysia, 19.05.1989 OPAC, DBP
162 P. Ramlee hidup dijiwa peminat anon.  Bacaria, 24.12.1986 OPAC, DBP
163 P. Ramlee penghubung rakyat Malaya dengan Borneo - Taib anon.  Utusan Malaysia, 21.03.1988 OPAC, DBP
164 P. Ramlee dan prasangka artis Adam Abka Bacaria, 25.11.1984 OPAC, DBP
165 P. Ramlee banyak berjasa Sazali Isnin Bacaria, 25.11.1984 OPAC, DBP
166 P. Ramlee calon terunggul hadiah penganugerahan seniman agung anon.  Utusan Melayu, 15.11.1978 OPAC, DBP
167 P. Ramlee week in October anon.  The Star, 03.08.1984 OPAC, DBP
168 P. Ramlee jatuh sakit kerana 'gilakan' Azizah Farush Khan Berita Harian, 30.06.1983 OPAC, DBP
169 P. Ramlee Wan Zahari Ali Berita Minggu, 29.05.1983 OPAC, DBP
170 P. Ramlee's belongings to go on display at museum anon.  The Malay Mail, 11.08.1973 OPAC, DBP
171 P. Ramlee dalam kenangan... namanya diabadikan dalam alam seni A. Jalil Saleh Berita Harian, 29.05.1980 OPAC, DBP
172 P. Ramlee day's revival anon.  The Star,17.11.1979 OPAC, DBP
173 P. Ramlee diperingati di "Malam Getaran Jiwa" anon.  Utusan Melayu, 05.10.1976 OPAC, DBP
174 P. Ramlee, kalau hayatmu masih ada.. Mohd. Zaini Nasri Berita Harian, 26.10.1984 OPAC, DBP
175 P. Ramlee, R. Azmi dikenang di Malam Seniman Dalam Kenangan A. Jalil Saleh Berita Harian, 06.09.1977 OPAC, DBP
176 P. Ramlee remembered anon.  The New Straits Times, 15.11.1978 OPAC, DBP
177 P. Ramlee mendahului zamannya Saodah Ismail Berita Harian, 24.12.1990 OPAC, DBP
178 P. Ramlee dan Saloma pasangan unggul Mohd. Zaini Nasri Berita Harian, 02.11.1984 OPAC, DBP
179 P. Ramlee masih menjadi ingatan di kalangan masyarakat di Aceh Abu Bakar Al-Sidek Utusan Malaysia, 01.12.1984 OPAC, DBP
180 P. Ramlee: where are those who exploited him? anon.  The Star, 25.10.1984 OPAC, DBP
181 P. Ramlee tokoh seniman yang unik anon.  Mingguan Malaysia, 21.10.1984 OPAC, DBP
182 P. Ramlee sama dengan 'burung tukang' Ibrahim Kadir Mingguan Wanita, 16.11.1984 OPAC, DBP
183 P. Ramlee pencipta berwibawa Daud Hamzah Utusan Malaysia, 24.05.1993 OPAC, DBP
184 P. Ramlee potpourri Sahibullah The Malay Mail, 25.10.1984 OPAC, DBP
185 P. Ramlee sebagai ketua mogok anon.  Utusan Zaman, 02.09.1973 OPAC, DBP
186 P. Ramlee award: Pakar not happy anon.  The Malay Mail, 16.12.1986 OPAC, DBP
187 P. Ramlee dianugerah gelaran Tan Sri anon.  Berita Harian, 06.06.1990 OPAC, DBP
188 P. Ramlee kekal sumber inspirasi Roslen Fadzil Harian Metro, 29.05.1996 OPAC, DBP
189 P. Ramlee daripada persepsi remaja Ku Seman Utusan Malaysia, 02.10.1997 OPAC, DBP
190 P. Ramlee dan falsafah filem Melayu Kiambang Berita Harian, 23.03.1998 OPAC, DBP
191 P. Ramlee mahu masyarakat berjaya Harisun Abu Samah Berita Harian, 30.05.1998 OPAC, DBP
192 P. Ramlee seniman genius Jaafar Abdul Rahim Berita Harian, 29.05.1998 OPAC, DBP
193 P. Ramlee memorial needs $600,000 more Fizi Ahmad New Straits Times, 30.10.1984 OPAC, DBP
194 P. Ramlee 17 tahun dalam kenangan Nazeri Nong Samah Utusan Malaysia, 29.05.1990 OPAC, DBP
195 P. Ramlee cintakan budaya Melayu Aimi Jarr Utusan Melayu, 10.06.1973 OPAC, DBP
196 P. Ramlee seorang tokoh yang patutu dikenang Nazeri Nong Samah Utusan Zaman, 04.11.1984 OPAC, DBP
197 P. Ramlee 'terpikat' kakak Ahmad Daud Aimi Jarr Utusan Melayu, 13.06.1973 OPAC, DBP
198 P. Ramlee jadi rebutan pengarah-pengarah anon.  Utusan Melayu, 18.06.1973 OPAC, DBP
199 P. Ramlee menangis di depan penonton anon.  Utusan Melayu, 16.06.1973 OPAC, DBP
200 P. Ramlee cipta lagu tidak pilih tempat, dalam tandas pun jadi Ahmad Idris Utusan Malaysia, 19.06.1973 OPAC, DBP
201 P. Ramlee gagal dalam dua percintaan Aimi Jarr Utusan Melayu, 19.06.1973 OPAC, DBP
202 P. Ramlee: Dayang Sulu sejak kecil lagi memujanya Masmi Muhamad Utusan Malaysia, 27.06.1973 OPAC, DBP
203 P. Ramlee dapat kepujian memperkaya budaya - Abdul Aziz anon.  Utusan Melayu, 04.12.1962 OPAC, DBP
204 P. Ramlee benar-benar berjasa pada bangsanya anon.  Utusan Melayu, 16.06.1972 OPAC, DBP
205 P. Ramlee gunakan nama2 lagu-nya untuk filem anon.  Berita Harian, 23.06.1971 OPAC, DBP
206 P. Ramlee dalalm kenangan belum ditemui Lufti Ismail Bintang Timur, 29.05.1982 OPAC, DBP
207 P. Ramlee: penghormatan mengingati 10 tahun pemergiannya Saodah Ismail Berita Harian, 15.02.1983 OPAC, DBP
208 P. Ramlee: pengorbanannya jarang dikenang Aimi Jarr Sabah Times, 27.11.1980 OPAC, DBP
209 P. Ramlee Film Productions ditubuhkan untuk keluarkan "Hidayah" Mustafa A. R Utusan Malaysia, 07.08.1980 OPAC, DBP
210 P. Ramlee dan Bing Selamat padu suara anon.  Berita Harian, 30.11.1972 OPAC, DBP
211 P. Ramlee dan Bing Selamat padu suara anon.  Berita Harian, 30.11.1972 OPAC, DBP
212 P. Ramlee akan menonjol di televisyen Syed Hashim Utusan Melayu, 24.12.1971 OPAC, DBP
213 P. Ramlee buka rahsia Aimi Jar Utusan Melayu, 08.06.1973 OPAC, DBP
214 P. Ramlee bertemu "Sentaro" anon.  Utusan Melayu, 23.05.1973 OPAC, DBP
215 P. Ramlee - seniman terulung meninggal anon.  Berita Harian, 30.03.1973 OPAC, DBP
216 P. Ramlee - Saloma bina "Istana Cinta" anon.  Utusan Melayu, 02.05.1973 OPAC, DBP
217 P. Ramlee berlepas ke Jakarta cari pelakon-pelakon anon.  Utusan Melayu, 22.11.1972 OPAC, DBP
218 P. Ramlee ke Jakarta berunding dengan pengusaha2 filem Indonesia anon.  Berita Minggu, 26.11.1972 OPAC, DBP
219 P. Ramlee gubah 20 lagu baru untuk penyanyi berbakat Fuady Yusoff Utusan Melayu, 16.02.1973 OPAC, DBP
220 P. Ramlee - seniman terulung meninggal Zainuddin Bendahara dan Shafie Nor Berita Harian, 30.05.1973 OPAC, DBP
221 P. Ramlee selamat dikebumi di Ibukota Zainuddin Bendahara dan Shafie Nor Berita Harian, 30.05.1973 OPAC, DBP
222 P. Ramlee pujaan bangsa anon.  Utusan Malaysia, 30.05.1973 OPAC, DBP
223 P. Ramlee dalam kenangan Omar Puteh Utusan Malaysia, 30.05.1973 OPAC, DBP
224 P. Ramlee seniman besar Asia anon.  Utusan Melayu, 30.05.1973 OPAC, DBP
225 P. Ramlee dalam kenangan Aimi Jar Utusan Melayu, 30.05.1973 OPAC, DBP
226 P. Ramlee disanjung berlebihan? Muhd Fadzil Samad Berita Minggu, 04.11.1984 OPAC, DBP
227 P. Ramlee: tokoh yang sederhana Mohd. Lazim Endut Utusan Malaysia, 27.02.1992 OPAC, DBP
228 P. Ramlee: belum ada sesuatu penghargaan rasmi? anon.  Berita Minggu, 10.09.1980 OPAC, DBP
229 P. Ramlee dicalon 'Seniman Agung' anon.  Utusan Malaysia, 15.11.1978 OPAC, DBP
230 P. Ramlee tak ada peluang bela diri Ahmad Idris Mingguan Malaysia, 18.11.1984 OPAC, DBP
231 P. Ramlee belum ada saingan anon.  Utusan Malaysia, 29.05.1995 OPAC, DBP
232 P. Ramlee dan sepaktakraw Zabha Utusan Melayu, 17.05.1984 OPAC, DBP
233 P. Ramlee: dalam kemiskinan harta ada kekayaan jiwa Marwilis Haji Yusof Mingguan Malaysia, 24.06.1990 OPAC, DBP
234 P. Ramlee's memorial library ready anon.  The Star, 15.03.1986 OPAC, DBP
235 P. Ramlee sebagai budayawan intelek Wan Hashim Wan Teh Utusan Malaysia, 21.03.1986 OPAC, DBP
236 P. Ramlee: tokoh seni yang belum ada ganti Salleh Ghani Merdeka, 01.11.1984 OPAC, DBP
237 P. Ramlee "Belum Ada Nama" anon.  Bacaria, 10.11.1985 OPAC, DBP
238 P. Ramlee membuka tirai keagungan filem2 Melayu Zamrah Lajis Harian Kota, 08.10.1986 OPAC, DBP
239 P. Ramlee tidak serius? Nik Abdul Aziz Haji Nik Hassan Al Islam, 1.3.2007 OPAC, DBP
240 P. Ramlee, Raja Aisyah, Dan Madinah Akid Abdullah Dewan Budaya, 1.7.2000 OPAC, DBP
241 P. Ramlee Malek Munip Dewan Budaya, 1.7.1983 OPAC, DBP
242 P. Ramlee dan psyche orang Melayu Johan Jaaffar Dewan Sastera, 1.1.2004 OPAC, DBP
243 P. Ramlee: bintang semalam Mohd. Zamberi A. Malek Dewan Budaya, 1.7.1991 OPAC, DBP
244 P.Ramlee, perbadanan dan tradisi kritikan Jamil Sulong Dewan Budaya, 1.8.1981 OPAC, DBP
245 P. Ramlee - Panglima Setia Mahkota Badrul Risham Naruddin Dewan Budaya, 1.7.1990 OPAC, DBP
246 P. Ramlee Harimau Seni: jasadnya terkubur, belangnya bertabur anon.  Mastika, 1.7.1973 OPAC, DBP
247 Karya P. Ramlee jadi panduan seni hiburan Nik Aziz Nik Hassan Al Islam, 1.4.2007 OPAC, DBP
248 Nasir P. Ramlee yang disenangi ramai Shaari Safie Dewan Budaya, 1.2.2009 OPAC, DBP
249 Muzikal P. Ramlee mengimbau nostalgia... Shaari Safie Dewan Budaya, 1.8.2008 OPAC, DBP
250 Idola P. Ramlee dan Saloma Shaari Safie Dewan Budaya, 1.10.2007 OPAC, DBP
251 Kegemilangan P. Ramlee di Istana Budaya terungkai... anon.  Media Hiburan, 11.3.2007 OPAC, DBP
252 Benarkah P. Ramlee genius? Madzlan Mohamad Hussain Dewan Budaya, 1.1.1998 OPAC, DBP
253 Khazanah P. Ramlee di tangan orang Adam Aris Dewan Masyarakat, 1.1.1998 OPAC, DBP
254 Istana cinta P. Ramlee dan Saloma Shahrulnizam Azuddin Dewan Budaya, 1.6.2007 OPAC, DBP
255 Teater muzikal P. Ramlee Shaari Safie Dewan Budaya, 1.12.2007 OPAC, DBP
256 Dekadensi keseniman P. Ramlee? A. Wahab Hamzah Dewan Masyarakat, 1.3.2004 OPAC, DBP
257 Lagu-lagu P. Ramlee mengelilingi dunia Nur Faizah Abdul Wahab Dewan Masyarakat, 1.10.1998 OPAC, DBP
258 Pustaka Peringatan P. Ramlee Zainal Rahman Mastika, 1.5.1984 OPAC, DBP
259 Pustaka Peringatan/P. Ramlee Pyanhabib Mastika, 1.5.1984 OPAC, DBP
260 Allahyarham Tan Sri P. Ramlee anon.  Konsep, 1.5.2008 OPAC, DBP
261 Pertandingan sketsa nostalgia P. Ramlee Abdul Halim Yaacob Dewan Budaya, 1.9.2008 OPAC, DBP
262 Menilai kembali filem P. Ramlee Baharudin Latif Dewan Budaya, 1.4.1983 OPAC, DBP
263 Minggu seniman agung P. Ramlee Zakaria Ariffin Dewan Siswa, 1.12.1984 OPAC, DBP
264 Wajah Pengukir Zaman: Kenangan P. Ramlee Baharudin C. D Mastika, 1.5.1984 OPAC, DBP
265 Nostalgia 'Jeritan Batin' di rumah P. Ramlee Anis Variasari, 1.12.2007 OPAC, DBP
266 25 tahun masih mencari pengganti P. Ramlee anon.  Dewan Masyarakat, 1.7.1998 OPAC, DBP
267 Estetika Dalam Lirik Lagu-Lagu P.Ramlee Arba'ie Sujud Monograf Bahasa,Sastera dan Budaya Melayu, 1.11.2000 OPAC, DBP
268 Arca dan puisi untuk seniman P. Ramlee anon.  Dewan Sastera, 15.6.1973 OPAC, DBP
269 Abdullah Hussain di sebalik kejayaan P. Ramlee Aimi Jarr Pesta, 20.11.1995 OPAC, DBP
270 Realiti dan imaginasi dalam lirik lagu P.Ramlee Arba'ie Sujud Monograf Bahasa, Sastera dan Budaya Melayu, 1.5.2001 OPAC, DBP
271 Setelah 10 tahun belum ada pengganti P. Ramlee Isnin Tawaf Sarina, 15.51983 OPAC, DBP
272 Meningkatkan mutu muzik asli dan tradisional P. Ramlee Mastika, 1.7.1973 OPAC, DBP
273 Dolah Hussain ceritakan banyak benda yang tak diketahui orang: ulasanbuku "Kisah Hidup P. Ramlee" anon.  Mastika, 1.10.1973 OPAC, DBP
274 P. Ramlee Malek Munip Dewan Budaya, 1.7.1983 OPAC, DBP
275 P. Ramlee anon Pustaka Al Hambra, 2007 OPAC, DBP
276 P. Ramlee anon Pelanduk Publications M. Sdn. Bhd.,  1999 OPAC, DBP
277 P. Ramlee anon Dewan Bahasa dan Pustaka,  2000 OPAC, DBP
278 Sinema Malaysia,  Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia (FINAS) Bil. 2 , 2011 Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia (FINAS) Bil. 2 , 2011 ANM
279 Citra Seni P.Ramlee. Sempena Memperingati Allahyarham P.Ramlee 2001.  Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia, 23.6.2001. ANM
280 Apresiasi Karya Seni P.Ramlee. Malam`Hoo Ls Hoop` P.Ramlee.  Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia, 30.6.2001  (terbitan) ANM
281 Buku aturcara Perasmian Pustaka Peringatan P.Ramlee Bahasa Melayu.YB.Datuk Dr. Sulaiman bin Hj. Daud Fatimah Bt. Hashim, Tan Sri Dr. Hajjah, Tun Arkib Negara Malaysia,  22 Mac 1986 (buku aturcara) ANM
282 Ucapan YB Dato' Sabbaruddin Chik, Menteri Kebudayaan dan Pelancongan Malaysia, di Upacara Perasmian Rumah P.Ramlee, Pulau Pinang; 13 Disember, 1991; 10.00 pagi. Sabbaruddin Bin Chik, Dato' Arkib Negara Malaysia, 13 Disember, 1991 (teks ucapan) ANM
283 Ucapan Datuk Zakiah Hanum, Ketua Pengarah Arkib Negara Malaysia Di Majlis Pengkisahan Sejarah Seniman Agong P. Ramlee, 30 Mei 1992. Zakiah Hanum Bt. Abdul Hamid, Dato' Arkib Negara Malaysia,  30 Mei 1992. ANM
284 Sebutir malam sebuah epigram -buat Tan Sri P.Ramlee  Encik Ahmad Ariffin.(Affrini Adham) Arkib Negara Malaysia,  ANM
285 Maklumat mengenai anak-anak allahyarham Tan Sri P.Ramlee,2001 Habibah Bt. Zon Arkib Negara Malaysia,  ANM
286 Angka 3 Dalam Penghidupan Tan Sri P.Ramlee, 12 Ogos 1990 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,  ANM
287 Irama Lagu Tan Sri P.Ramlee Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,  ANM
288 Banyak Cerita Menarik Dalam Siri Pengkisahan Tan Sri P.Ramlee, Jun 1992 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,  ANM
289 Allahyarham P.Ramlee Di Anugerah PSM, 6 Jun 1990 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,  ANM
290 Forum Bicara Seni Seniman Agung Tan Sri P. Ramlee Seniman Sepanjang Zaman 19 Julai 2007 Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia,  ANM
291 Pameran Tan Sri P.Ramlee Seimbas Dalam Kenangan di RTM kuching 6-7 April 2007 Arkib Negara Malaysia, Cawangan Sarawak Arkib Negara Malaysia,  ANM

 

Analisis Karya

Pengenalan

Mungkin ramai yang tidak mengenali Teuku Zakaria Teuku Nyak Puteh. Namun pemilik nama samaran P. Ramlee adalah seniman agung negara yang tiada gantinya. Pelakon, penyanyi, pengarah, pemain muzik dan penulis lagu ini bukan sahaja terkenal di Malaysia tetapi juga di nusantara. Setakat ini, beliau adalah satu-satunya insan berdarah seni yang bukan sahaja serba boleh bahkan tiada tolok bandingnya.

Ketika zaman kegemilangan filem Melayu, P. Ramlee berjaya menempatkan dirinya dalam lapangan layar perak sebagai anak seni yang berjaya dalam segenap cabang seni, merangkumi pelakon, pengarah filem, pemuzik, penyanyi, komposer dan pengarah muzik. Bakat seninya yang luar biasa ketika itu telah berjaya menghasilkan karya seni yang tidak lapuk dek hujan, tak lekang dek panas.


Pembabitan dalam dunia seni

Bakat seni seniman agung negara ini mula dilihat ketika di bangku sekolah lagi. Dilahirkan di Pulau Pinang pada 22 Mac 1929, anak kepada pasangan Teuku Nyak Puteh Teuku Karim dan Che Mah Hussein menerima pendidikan awal di Sekolah Melayu Kampung Jawa dan kemudian ke Sekolah Francis Light sebelum menyambung pelajaran di Penang Free School sehingga meletusnya Perang Dunia Kedua. Di Penang Free School  juga P. Ramlee telah mempelajari alat muzik gitar dan biola daripada Encik Kamaruddin, iaitu pemimpin brass band di Penang Free School. Sebelum itu, P. Ramlee telah mempelajari alat muzik  ukele terlebih dahulu.

Beliau juga telah menyertai Orkes Teruna Sekampung dan kemudian Sinaran Bintang Sore. Pada tahun 1947, beliau telah menyertai pertandingan nyanyian anjuran Radio Pulau Pinang dan menjuarai pertandingan nyanyian tersebut sekali gus telah menyebabkan beliau terpilih sebagai Bintang Penyanyi Utama Malaya. Dalam pertandingan itu juga, beliau telah menggunakan huruf "P" (singkatan bagi nama ayahnya Puteh) di awal namanya dan nama P. Ramlee itu hingga ke akhir hayatnya (Zakiah Hanum 1984 & Nasir P. Ramlee 2007).

Realitinya, pembabitan P. Ramlee sebagai pelakon adalah secara kebetulan iaitu apabila pengarah B.S. Rajhans mempelawa beliau ke Singapura untuk menjadi pelakon. P. Ramlee bersetuju dengan tawaran pengarah dari India itu mula berhijarh ke kota singa itu sebagai pelakon. Filem pertama lakonan P.Ramlee adalah “Chinta” arahan B.S. Rajhans yang dikeluarkan pada tahun 1948 dengan memegang watak antagonis dan penyanyi latar. Bertitik tolak daripada itu, perjalanannya dalam dunia seni terus rancak berkembang.

Di antara tahun 1948 hingga 1955, beliau telah berjaya membintangi 27 buah filem. Di sebalik kerancakan pembabitannya dalam dunia perfileman diteruskan lagi dengan keyakinan Datuk L. Krishnan, pengarah filem Melayu terkenal dari India antara tahun 1950an dan 1960an terhadap bakat seni P. Ramlee. Bakat seninya dilebarkan lagi ke lapangan pengarahan apabila beliau menjadi pengarah Melayu kedua selepas Haji Mahadi di bawah syarikat Malay Filem Production (Zakiah Hanum 1984 & Nasir P. Ramlee 2007).


Kemuncak karier seni di Jalan Ampas

Bakat seni luar biasanya menjadikan P. Ramlee terus diberi kepercayaan membintangi filem-filem Melayu arahan pengarah terkenal, Datuk L. Krishnan di bawah naungan Malay Film Production (MFP) di Jalan Ampas, Singapura (Zakiah Hanum 1984). Setiap filem lakonannya diterima dan sentiasa mendapat sambutan hangat peminat filem-filem Melayu pada ketika itu. Berbekalkan bakat yang dikurniakan Ilahi membolehkan beliau terus rancak mengukir nama sebagai pelakon yang juga berkebolehan untuk menyanyi, memainkan alat muzik dan mencipta lagu.

Filem Penarik Becha yang diterbitkan pada tahun 1955 merupakan antara kemuncak kepada karienya sebagai pengarah filem Melayu tersohor. Kejayaannya sebagai pelakon menyebabkan beliau diberi kepercayaan oleh Malay Filem Production (MFP) untuk mengarah filem tersebut di samping memegang watak utama. Lagu Azizah yang dimuatkan dalam filem ini yang dinyanyikannya sendiri juga merupakan lagu pertama ciptaannya. Sejak itu, P. Ramlee terus mengarah filem yang sentiasa mendapat sambutan peminat filem Melayu.

Dikatakan ketika itu, P. Ramlee aktif mengarah filem selain menjadi teraju utama dan hanya melakonkan 3 buah filem di bawah arahan pengarah lain. Pembabitannya dalam industri layar perak ini termasuk juga mencipta lagu diteruskan sehingga pembukaan Studio Merdeka di Ulu Klang, Kuala Lumpur yang mendorong P. Ramlee berhijrah ke sana. Sebelum berpindah ke Kuala Lumpur, beliau sempat mengarahkan filem terakhir di studio Jalan Ampas, iaitu filem Tiga Abdul yang diterbitkan pada tahun 1964, dilakonkan bersama Haji Mahadi dan S .Kadarisman.


Perpindahan ke Kuala Lumpur

Pembukaan Studio Merdeka di Kuala Lumpur seolah-olah memberi nafas baharu dalam industri perfileman Melayu. Namun, perpindahan dari studio Jalan Ampas ke Studio Merdeka, Kuala Lumpur pada tahun 1964 seolah-olah memberi plot suram pada perjalanan seni P. Ramlee. Seniman agung ini dilihat tidak dapat mengekalkan kecemerlangannya di Jalan Ampas. Hal ini dilihat pada penghasilan filemnya yang kurang mendapat sambutan, tidak seperti zaman Jalan Ampas.

Filem pertama arahannya terbitan Studio Merdeka iaitu Si Tora Harimau Jadian pada tahun 1964 tidak mendapat sambutan peminat. Meskipun melalui perjalanan berliku dalam berkarya di Kuala Lumpur,  P. Ramlee berjaya menghasilkan sebanyak 18 buah filem selama 9 tahun di ibu kota ini iaitu antara tempoh 1964 hingga 1972. Berikut adalah senarai filem yang dihasilkan di Kuala Lumpur:

Jadual 1: Senarai filem P. Ramlee yang dihasilkan di Kuala Lumpur
Judul Tahun dikeluarkan
Ahmad Albab 1968
Anak Bapak 1968
Do Re Mi 1966
Doktor Rushdi 1970
Enam Jahanam 1969
Gelora 1970
Gerimis 1968
Jangan Tinggal Daku 1971
Kanchan Tirana 1955
Keluarga 69 1967
Laksamana Do Re Mi 1972
Masam Masam Manis 1965
Nasib Do Re Mi 1966
Putus Sudah Kaseh Sayang 1971
Ragam P. Ramlee & Damaq 1964
Sabarudin Tukang Kasut 1966
Sesudah Suboh 1967
Si Tora Harimau Jadian 1964
Sumber: Zakiah Hanum (pnyt). 1984. Senandung Seniman Agung. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn. Bhd.

Meskipun P. Ramlee masih mengekalkan nilai-nilai murni dalam filemnya, namun sentuhannya di Kuala Lumpur didapati tidak begitu mendapat tempat dalam kalangan penonton.  Hal ini disebabkan oleh kemasukan filem dari luar seperti filem Inggeris, Hong Kong dan Indonesia. Walaupun sebahagian daripada filem ciptaannya masih diterima peminat tetapi sambutannya tidak sehebat di Jalan Ampas. Filem terakhir lakonan dan arahannya sebelum menghembuskan nafas terakhir ialah Laksamana Do Re Mi (1972) (Zakiah Hanum 1984). Berikut adalah jadual mengenai filem arahan, lakonan dan lagu-lagu ciptaannya dalam filem berkaitan dari tahun 1955 hingga 1971:


Jadual 2: Senarai filem P. Ramlee dari tahun 1955 hingga 1971
Judul Tahun dikeluarkan Pelakon Pengarah
Abu Hassan Penchuri 1955 /  
Sarjan Hassan 1955 /  
Ahmad Albab 1968 / /
Ali Baba Bujang Lapok 1961 / /
Aloha 1950 /    
Anak Bapak 1968 / /
Anak-ku Sazali 1956 /  
Anjuran Nasib 1952 /  
Antara Dua Darjat 1960 / /
Antara Senyum dan Tangis 1952 /    
Bakti 1955 /    
Bujang Lapok 1957 / /
Bukan Salah Ibu Mengandung 1969 /    
Chinta 1948 /    
Dajal Suchi 1965 /    
Di Belakang Tabir 1969 /    
Do Re Mi 1966 / /
Doktor Rushdi 1970 / /
Enam Jahanam 1969 / /
Gelora 1970 / /
Gerimis 1968 / /
Hang Tuah 1956 /  
Hujan Panas 1953 /    
Ibu 1953 /    
Ibu Mertuaku 1962 / /
Jangan Tinggal Daku 1971 / /
Juwita 1951 /   
Kanchan Tirana 1955 / /
Keluarga 69 1967 / /
Labu dan Labi 1962 / /
Laksamana Do Re Mi 1972 / /
Love Parade 1963 /    
Madu Tiga 1964 / /
Masam Masam Manis 1965 / /
Melanchong Ke Tokyo 1964 /    
Merana 1954 /    
Miskin 1952 /    
Musang Berjanggut 1959 / /
Nasib 1949 /    
Nasib Do Re Mi 1966 / /
Nasib Si Labu Labi 1963 / /
Nilam 1952 /  
Noor Asmara 1949 /    
Nujum Pak Belalang 1959 / /
Pancha Delima 1957 pencerita  /
Panggilan Pulau 1954 /   
Patah Hati 1952 /    
Penarik Becha 1955 / /
Pendekar Bujang Lapok 1959 / /
Penghidupan 1954 /    
Putus Harapan 1953 /  
Putus Sudah Kaseh Sayang 1971 / /
Rachun Dunia 1950 /    
Ragam P. Ramlee & Damaq 1964 / /
Sabarudin Tukang Kasut 1966 / /
Semerah Padi 1956 / /
Sedarah 1952 /    
Sejoli 1951 /    
Seniman Bujang Lapok 1961 / /
Sarjan Hassan 1958 / /
Sesudah Suboh 1967 / /
Siapa Salah 1953 /    
Sitora Harimau Jadian 1964 / /
Sumpah Orang Minyak 1958 / /
Takdir Illahi 1950 /    
Tiga Abdul 1964 / /
Sumber: Hasil penelitian karya P.Ramlee, 2012

 

Kandungan karya P. Ramlee

Meneliti hasil karyanya yang sentiasa mendapat sambutan peminat ialah nilai moral dan pengajaran yang ingin disampaikannya. Mungkin juga P. Ramlee berkarya dengan ikhlas dan sepenuh hati ingin menyemai nilai-nilai murni kepada penonton. Hal ini kerana seniman agung ini didapati berkarya dengan mengungkapkan realiti sosial zamannya. Filem-filem seperti Bujang LapokIbu Mertuaku, Seniman Bjuang Lapok, Antara Dua Darjat misalnya menonjolkan permasalahan sosial dalam kalangan masyarakat Melayu pada ketika itu.

Antara isu sosial yang diketengahkan ialah keperitan mencari pekerjaan, hubungan antara keluarga, gejala samseng, perbezaan darjat dan masalah buta huruf dalam kalangan orang dewasa. Melalui filemnya, P. Ramlee secara langsung mengingatkan khalayak agar sensitif dengan permasalahan sosial yang diketengahkannya. Dari sisi tersiratnya, P. Ramlee cuba menekankan betapa pentingnya ilmu pengetahuan, hubungan yang baik sesama manusia tanpa mengira darjat dan pentingnya mencari rezeki yang halal untuk membaiki taraf sosial. Sambutan yang berterusan daripada masyarakat secara tidak langsung mendorong anak kelahiran Pulau Pinang ini terus aktif dalam menghasilkan kerja-kerja seni kreatifnya. P. Ramlee terus berkarya dengan kandungan ceritanya memperihalkan isu-isu sosial masyarakat.


Selain berbakat dalam bidang lakonan dan pengarahan, P. Ramlee juga merupakan penyanyi pujaan ramai kerana kelunakan suaranya. Menyentuh tentang bidang seni suara, P. Ramlee bukan sahaja dikurniakan suara yang merdu bahkan juga berkebolehan mencipta lagu dan mengarah persembahan muzik. Lagu-lagu ciptaannya yang sebahagiannya turut dimuatkan dalam filem arahannya merangkumi pelbagai genre misalnya cinta, kasih sayang, wanita, alam semulajadi, keislaman dan juga berunsur kebangsaan.

P. Ramlee bukan sahaja cenderung menghasilkan lagu bercorak tempatan, tetapi juga berbakat mencipta lagu pelbagai corak misalnya cha-cha, twist, tempo, timur tengah, slow fox dan waltz. Hasil penyelidikan oleh penyelidik, direkodkan P. Ramlee telah mencipta sebanyak 250 buah lagu. Lagu ciptaan seniman tersohor negara ini yang menjadi siulan peminat juga merupakan gabungan ideanya dengan penulis lirik terkenal pada ketika itu antaranya ialah S. Sudarmaji, Jamil Sulong, H. M Rohaizad dan Ainol Jamal.

Selain itu, beliau juga belajar menyusun muzik daripada Osman Ahmad dan Yusof B.. Dicatatkan juga P. Ramlee telah mencipta dan menyanyikan sendiri lagu dalam filem arahannya sebanyak 60 buah lagu. Seperti sudah mengetahui ajalnya di tanah air sendiri, beliau sempat menghasilkan lagu terakhirnya iaitu Ayer Mata Di Kuala Lumpur yang telah dicipta pada tahun 1973.

Jadual 3: Senarai lagu ciptaan P. Ramlee dalam filem arahannya dari tahun 1955 hingga 1971
Judul Tahun dikeluarkan Penulis lirik Komposer
Abu Hassan Penchuri 1955   /
Sarjan Hassan 1955     /
Ahmad Albab 1968 / /
Ali Baba Bujang Lapok 1961 / /
Aloha 1950      
Anak Bapak 1968 / /
Anak-ku Sazali 1956     /
Anjuran Nasib 1952        
Antara Dua Darjat 1960 / /
Antara Senyum dan Tangis 1952 / /
Bakti 1955        
Bujang Lapok 1957 / /
Bukan Salah Ibu Mengandung 1969      
Chinta 1948    
Dajal Suchi 1965   /
Di Belakang Tabir 1969        
Do Re Mi 1966 / /
Doktor Rushdi 1970 / /
Enam Jahanam 1969 / /
Gelora 1970 / /
Gerimis 1968 / /
Hang Tuah 1956   /
Hujan Panas 1953     /
Ibu 1953     /
Ibu Mertuaku 1962 / /
Jangan Tinggal Daku 1971 / /
Juwita 1951    /
Kanchan Tirana 1955 / /
Keluarga 69 1967 / /
Labu dan Labi 1962 / /
Laksamana Do Re Mi 1972      
Love Parade 1963       
Madu Tiga 1964 / /
Masam Masam Manis 1965 / /
Melanchong Ke Tokyo 1964      
Merana 1954      
Miskin 1952   /
Musang Berjanggut 1959 / /
Nasib 1949    
Nasib Do Re Mi 1966 / /
Nasib Si Labu Labi 1963 / /
Nilam 1952    
Noor Asmara 1949      
Nujum Pak Belalang 1959 / /
Pancha Delima 1957 / /
Panggilan Pulau 1954     /
Patah Hati 1952    
Penarik Becha 1955 / /
Pendekar Bujang Lapok 1959     /
Penghidupan 1954        
Putus Harapan 1953      
Putus Sudah Kaseh Sayang 1971 / /
Rachun Dunia 1950      
Ragam P. Ramlee & Damaq 1964 / /
Sabarudin Tukang Kasut 1966 / /
Semerah Padi 1956 / /
Sedarah 1952        
Sejoli 1951        
Seniman Bujang Lapok 1961 / /
Sarjan Hassan 1958 / /
Sesudah Suboh 1967     /
Siapa Salah 1953     /
Sitora Harimau Jadian 1964 / /
Sumpah Orang Minyak 1958 / /
Takdir Illahi 1950        
Tiga Abdul 1964 / /
Sumber: Hasil penelitian karya P.Ramlee, 2012

 

Penulisan P. Ramlee dan mengenainya

Penulisan tentang P. Ramlee tidak dinafikan kebanyakannya mengulas tentang karyanya dan biografinya. Pengkaji termasuk peminat seniman agung tersohor negara ini bukan sahaja datang daripada sarjana dan peminat tempatan tetapi juga dari negara jiran. Hasil penelitian, pengkajian tentang P. Ramlee dan kritikan terhadap karyanya bermula seawal tahun 1961 dan berterusan sehingga kini.

Berdasarkan analisis mendapati tahun 2001 hingga 2010 merupakan tahun yang paling banyak menulis tentang P. Ramlee dan mengulas hasil karyanya. P. Ramlee juga sempat menulis mengenai masa depan muzik tradisional sepanjang hayatnya. Makalah berjudul “Cara-cara meninggikan mutu dan memperkayakan muzik jenis asli dan tradional Malaysia demi kepentingan negara” telah dibentangkannya sendiri di Kongress Kebudayaan Kebangsaan yang berlangsung pada 16 hingga 20 Ogos 1971 di Kuala Lumpur.

Jadual 4. Tahun Penerbitan
No.  Tahun Bilangan
1. 1951-1960 1
2. 1961-1970 5
3. 1971-1980 50
4. 1981-1990 65
5. 1991-2000 45
6. 2001-2010 84
7. 2011-kini 8
8. Tanpa tarikh (t.t) 41
Jumlah 299

Hasil pengesanan di 5 perpustakaan institusi tempatan dan institusi penyelidikan mendapati sebanyak 315 judul termasuk yang judul dan penerbit yang sama. Setelah melakukan semakan, didapati 299 judul menulis tentang P. Ramlee merangkumi latarbelakang dirinya dan menulis tentang pemikiran dan hasil karyanya (lagu, filem dan lirik). Sebanyak 205 judul mengulas tentang latarbelakang dirinya merangkumi pembabitannya dalam lapangan seni dan kisah keluarganya. Manakala sebanyak 86 judul mengulas tentang karyanya. Pecahan bidang adalah seperti yang ditunjukkan jadual dibawah:

Jadual 5. Bidang
No.  Bidang Bilangan
1. Biografi 205
2. Karya P. Ramlee 86
3. lain-lain 8
Jumlah 299

Jadual 6. Bidang biografi
Bil.  Judul  Penulis Sumber 
1 25 tahun masih mencari pengganti P. Ramlee Tiada Dewan Masyarakat, 1.7.1998
2 Abdullah Hussain di sebalik kejayaan P. Ramlee Aimi Jarr Pesta, 20.11.1995
3 Al-Fatihah Buat P. Ramlee (hari ini 29 Mei genap 32 tahun P. Ramlee meninggalkan kita) Zahari Hasib Mingguan Malaysia, 31.05.2005
4 Allahyarham P.Ramlee Di Anugerah PSM, 6 Jun 1990 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,
5 Allahyarham Tan Sri P. Ramlee Tiada Konsep, 1.5.2008
6 Amboi! Tak kira-kira hebatnya P.Ramlee Zakiah Hanum  
7 Angka 3 Dalam Penghidupan Tan Sri P.Ramlee, 12 Ogos 1990 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,
8 Apresiasi Karya Seni P.Ramlee. Malam`Hoo Ls Hoop` P.Ramlee. Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia, 30.6.2001  (terbitan)
9 Banyak Cerita Menarik Dalam Siri Pengkisahan Tan Sri P.Ramlee, Jun 1992 Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,
10 Bapaku P.Ramlee Nasir P. Ramlee MPH Publishing, 2007
11 Behind the scenes at P. Ramlee the musical Tan, Karen J MPH Distributors, 2008
12 Benarkah P. Ramlee genius? Madzlan Mohamad Hussain Dewan Budaya, 1.1.1998
13 Biografi P. Ramlee - satu analisis Abdul Latiff Abu Bakar Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
14 Buku aturcara Perasmian Pustaka Peringatan P.Ramlee Bahasa Melayu.YB.Datuk Dr. Sulaiman bin Hj. Daud Fatimah Bt. Hashim, Tan Sri Dr. Hajjah, Tun Arkib Negara Malaysia,  22 Mac 1986 (buku aturcara)
15 Citra Seni P.Ramlee. Sempena Memperingati Allahyarham P.Ramlee 2001. Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia, 23.6.2001.
16 Daddy akan hidup seribu tahun lagi ..... Nasir P. Ramlee menulis Nasir P. Ramlee Mastika, (Aug 1996) : 97-102
17 Dekadensi keseniman P. Ramlee ? A. Wahab Hamzah. Dewan Masyarakat Mac (2004): 51-53
18 Dolah Hussain ceritakan banyak benda yang tak diketahui orang: ulasanbuku "Kisah Hidup P. Ramlee" Tiada Mastika, 1.10.1973
19 Gagak di-rimba : suatu kesah hidup P. Ramlee Abdullah Hussain Angkatan Baru, 1966
20 Gagak di-rimba:suatu kesah hidup P.Ramlee Abdullah Hussain Angkatan Baru
21 Hobi P.Ramlee yang aneh Nasir P. Ramlee Mastika, (April 1996) : 86-89
22 Idola P. Ramlee dan Saloma Shaari Safie Dewan Budaya, 1.10.2007
23 Istana cinta P. Ramlee dan Saloma Shahrulnizam Azuddin Dewan Budaya, 1.6.2007
24 Kegemilangan P. Ramlee di Istana Budaya terungkai... Tiada Media Hiburan, 11.3.2007
25 Kenangan abadi P. Ramlee A.M.N Zakaria Salleh Penerbitan Knight, 1973
26 Khazanah P. Ramlee di tangan orang Adam Aris Dewan Masyarakat, 1.1.1998
27 Legenda perfileman Melayu Jaafar Sidek Hj. Abdul Rahman Dewan Siswa Julai (2000) : 60-61
28 Liku-liku hidup P. Ramlee tokoh legenda sepanjang zaman Abdullah Hussain Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
29 Maklumat mengenai anak-anak allahyarham Tan Sri P.Ramlee,2001 Habibah Bt. Zon Arkib Negara Malaysia,
30 Manusia P.Ramlee Wan Hamzah Awang Fajar Bakti, 1993
31 Mencari batin nasional P. Ramlee  Mahadi J. Murat. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
32 Mereka yang menghidupkan P. Ramlee    
33 Minggu P. Ramlee anon Dewan Bahasa dan Pustaka (Terbitan), 1984
34 Minggu P. Ramlee usaha kumpulkan $1 juta untuk membina pustaka P.Ramlee Tiada Utusan Zaman, 30.10.1984
35 Minggu seniman agung P. Ramlee Zakaria Ariffin Dewan Siswa, 1.12.1984
36 Muzika P. Ramlee : rakan seni budaya   Kementerian Belia & Sukan
37 Nostalgia 'Jeritan Batin' di rumah P. Ramlee Anis Variasari, 1.12.2007
38 Nostalgia P. Ramlee [buku cenderamata] anon. Pusat Kebudayaan Universiti Malaya, 1990
39 P Ramlee : man of many talents    
40 P Ramlee bakal dapat gelaran Tun Akmal Abdullah Berita Harian,05.03.2009
41 P Ramlee bergelar Datuk Amar Tiada Berita Minggu, 12.04.2009
42 P Ramlee Jalan Ampas Sulaimi Warno Mingguan Perdana, 29.06.2008
43 P. Ramlee Syahir Haji Elias Kreatif Akademik, 1986
44 P. Ramlee Wan Zahari Ali Berita Minggu, 29.05.1983
45 P. Ramlee Malek Munip Dewan Budaya, 1.7.1983
46 P. Ramlee anon Pustaka Al Hambra, 2007
47 P. Ramlee anon Pelanduk Publications M. Sdn. Bhd.,  1999
48 P. Ramlee anon Dewan Bahasa dan Pustaka,  2000
49 P. Ramlee - P. for practical music man M. Sahibullah The New Straits Times, 13.03.1984
50 P. Ramlee - Panglima Setia Mahkota Badrul Risham Naruddin Dewan Budaya, 1.7.1990
51 P. Ramlee - Saloma bina "Istana Cinta" Tiada Utusan Melayu, 02.05.1973
52 P. Ramlee - seniman terulung meninggal Tiada Berita Harian, 30.03.1973
53 P. Ramlee - seniman terulung meninggal Zainuddin Bendahara dan Shafie Nor Berita Harian, 30.05.1973
54 P. Ramlee "Belum Ada Nama" Tiada Bacaria, 10.11.1985
55 P. Ramlee : a biography   Innoform Media
56 P. Ramlee : a national heritage Fatimah Abu Bakar The New Straits Times Annual (1995) : 214-221.
57 P. Ramlee : erti yang sakti Ahmad Sarji Abdul Hamid MPH Distributors, 2011
58 P. Ramlee : insan pesona seni Aimi Jarr Kuala Lumpur : Variapop Group, [2000]
59 P. Ramlee : kenangan yang tak mungkin padam  Rahani Jamil. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
60 P. Ramlee : kisah hidup seniman agung Abdullah Hussain Penerbitan Pena, 1984
61 P. Ramlee : kisah hidup seniman agung Abdullah Hussain Kuala Lumpur Penerbitan Utusan Melayu Berhad 1973
62 P. Ramlee : legenda yang terus hidup Aimi Jarr Varipop Group, 1999
63 P. Ramlee : satu legenda = P. Ramlee : the living legend  Baharudin Latif Cintai filem Malaysia = Love Malaysian films (Kuala Lumpur : Perbadanan Perusahaan Filem Nasional, 1989) : 63-65.
64 P. Ramlee : seniman ulung negara  Ahmad Sarji Abdul Hamid Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
65 P. Ramlee : the bright star Harding, James MPH Distributors, 2011
66 P. Ramlee : the story of P. Ramlee based on the musical by Enfiniti Productions (M) Sdn. Bhd.  Adlin Aman Ramlie MPH Distributors, 2008
67 P. Ramlee : the untold story   Vision Kuala Lumpur
68 P. Ramlee : tokoh filem Malaysia  Anuar Nor Arai. Seminar Biografi Malaysia (1986 : Kuala Lumpur). Paper 6.
69 P. Ramlee 17 tahun dalam kenangan Nazeri Nong Samah Utusan Malaysia, 29.05.1990
70 P. Ramlee A.M.N. pujaan nusantara anon Percetakan Bendahara, 1973
71 P. Ramlee akan menonjol di televisyen Syed Hashim Utusan Melayu, 24.12.1971
72 P. Ramlee AMN : Pujaan Nusantara   Percetakan Bendahara
73 P. Ramlee and Co. the catoon Radin Sri Ghazali New Straits Times, 03.09.2007
74 P. Ramlee and Leonid Utesov : paralells of creativity  Pogadaev, Victor. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
75 P. Ramlee award: Pakar not happy Tiada The Malay Mail, 16.12.1986
76 P. Ramlee banyak berjasa Sazali Isnin Bacaria, 25.11.1984
77 P. Ramlee baru yang dicari oleh P. Ramlee Wartawan Filem Utusan Zaman, 09.06.1968
78 P. Ramlee belum ada saingan Tiada Utusan Malaysia, 29.05.1995
79 P. Ramlee benar-benar berjasa pada bangsanya Tiada Utusan Melayu, 16.06.1972
80 P. Ramlee berekreasi dengan sepak raga Ahmad Idris  
81 P. Ramlee bertemu "Sentaro" Tiada Utusan Melayu, 23.05.1973
82 P. Ramlee buka rahsia Aimi Jar Utusan Melayu, 08.06.1973
83 P. Ramlee calon terunggul hadiah penganugerahan seniman agung Tiada Utusan Melayu, 15.11.1978
84 P. Ramlee cintakan budaya Melayu Aimi Jarr Utusan Melayu, 10.06.1973
85 P. Ramlee cipta lagu tidak pilih tempat, dalam tandas pun jadi Ahmad Idris Utusan Malaysia, 19.06.1973
86 P. Ramlee dalalm kenangan belum ditemui Lufti Ismail Bintang Timur, 29.05.1982
87 P. Ramlee dalam kenangan Aziz Sattar  RTM, 2000
88 P. Ramlee dalam kenangan Omar Puteh Utusan Malaysia, 30.05.1973
89 P. Ramlee dalam kenangan Aimi Jar Utusan Melayu, 30.05.1973
90 P. Ramlee dalam kenangan... namanya diabadikan dalam alam seni A. Jalil Saleh Berita Harian, 29.05.1980
91 P. Ramlee dan prasangka artis Adam Abka Bacaria, 25.11.1984
92 P. Ramlee dan psyche orang Melayu Johan Jaaffar Dewan Sastera, 1.1.2004
93 P. Ramlee dan Saloma pasangan unggul Mohd. Zaini Nasri Berita Harian, 02.11.1984
94 P. Ramlee dan saya  Jamil Sulong Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
95 P. Ramlee dan sepaktakraw Zabha Utusan Melayu, 17.05.1984
96 P. Ramlee dan Utusan Melayu Zahari Hasib Utusan Malaysia, 19.05.1989
97 P. Ramlee dapat kepujian memperkaya budaya - Abdul Aziz Tiada Utusan Melayu, 04.12.1962
98 P. Ramlee dari kacamata Aimi Jarr  Aimi Jarr Kuala Lumpur : Variapop Group, 2000
99 P. Ramlee daripada persepsi remaja Ku Seman Utusan Malaysia, 02.10.1997
100 P. Ramlee day's revival Tiada The Star,17.11.1979
101 P. Ramlee di cakera nusantara Awang Azman Awang Pawi   Universiti Malaysia Sarawak, 2005
102 P. Ramlee dianugerah gelaran Tan Sri Tiada Berita Harian, 06.06.1990
103 P. Ramlee dicalon 'Seniman Agung' Tiada Utusan Malaysia, 15.11.1978
104 P. Ramlee diperingati di "Malam Getaran Jiwa" Tiada Utusan Melayu, 05.10.1976
105 P. Ramlee disanjung berlebihan? Muhd Fadzil Samad Berita Minggu, 04.11.1984
106 P. Ramlee gagal dalam dua percintaan Aimi Jarr Utusan Melayu, 19.06.1973
107 P. Ramlee gunakan nama2 lagu-nya untuk filem Tiada Berita Harian, 23.06.1971
108 P. Ramlee Harimau Seni: jasadnya terkubur, belangnya bertabur Tiada Mastika, 1.7.1973
109 P. Ramlee hidup dijiwa peminat Tiada Bacaria, 24.12.1986
110 P. Ramlee hidupkan bakat lawak Ibrahim Pendek  Sahidan Jaafar. Mastika, Aug 1997 : 102-105.
111 P. Ramlee jadi rebutan pengarah-pengarah Tiada Utusan Melayu, 18.06.1973
112 P. Ramlee jatuh sakit kerana 'gilakan' Azizah Farush Khan Berita Harian, 30.06.1983
113 P. Ramlee kekal sumber inspirasi Roslen Fadzil Harian Metro, 29.05.1996
114 P. Ramlee mahu masyarakat berjaya Harisun Abu Samah Berita Harian, 30.05.1998
115 P. Ramlee masih menjadi ingatan di kalangan masyarakat di Aceh Abu Bakar Al-Sidek Utusan Malaysia, 01.12.1984
116 P. Ramlee memorial needs $600,000 more Fizi Ahmad New Straits Times, 30.10.1984
117 P. Ramlee menangis di depan penonton Tiada Utusan Melayu, 16.06.1973
118 P. Ramlee mendahului zamannya Saodah Ismail Berita Harian, 24.12.1990
119 'P. Ramlee not all that dashing' Hafidah Samat New Sunday Times, 29.10.2006
120 P. Ramlee pencipta berwibawa Daud Hamzah Utusan Malaysia, 24.05.1993
121 P. Ramlee penghubung rakyat Malaya dengan Borneo - Taib Tiada Utusan Malaysia, 21.03.1988
122 P. Ramlee pernah jadi tukang tilik Tiada Kosmo, 31.05.2007
123 P. Ramlee potpourri Sahibullah The Malay Mail, 25.10.1984
124 P. Ramlee pujaan bangsa Tiada Utusan Malaysia, 30.05.1973
125 P. Ramlee pujaan Nusantara anon. Percetakan Bendahara, 1973
126 P. Ramlee remembered Tiada The New Straits Times, 15.11.1978
127 P. Ramlee sama dengan 'burung tukang' Ibrahim Kadir Mingguan Wanita, 16.11.1984
128 P. Ramlee sebagai budayawan intelek Wan Hashim Wan Teh Utusan Malaysia, 21.03.1986
129 P. Ramlee sebagai ketua mogok Tiada Utusan Zaman, 02.09.1973
130 P. Ramlee sebagai seniman agung: perspektif seorang peneliti Azizan Baharuddin Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
131 P. Ramlee sebagai tokoh seniman dunia Melayu dari perspektif sorang kenalan Aimi Jarr Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
132 P. Ramlee selamat dikebumi di Ibukota Zainuddin Bendahara dan Shafie Nor Berita Harian, 30.05.1973
133 P. Ramlee seniman agung Ahmad Idris Utusan Publications & Distributors, 1986
134 P. Ramlee seniman besar Asia Tiada Utusan Melayu, 30.05.1973
135 P. Ramlee seniman genius Jaafar Abdul Rahim Berita Harian, 29.05.1998
136 P. Ramlee seniman rakyat anon Berita Publishing, 1986
137 P. Ramlee seniman sepanjang zaman  Jins Shamsuddin. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
138 P. Ramlee seorang tokoh yang patutu dikenang Nazeri Nong Samah Utusan Zaman, 04.11.1984
139 P. Ramlee tak ada peluang bela diri Ahmad Idris Mingguan Malaysia, 18.11.1984
140 P. Ramlee tak ambil peduli oleh ilmuan bangsa kita Ku Seman Ku Hussein Mingguan Malaysia, 20.08.1988
141 P. Ramlee 'terpikat' kakak Ahmad Daud Aimi Jarr Utusan Melayu, 13.06.1973
142 P. Ramlee terus diiktiraf Maliah Surip Kosmo, 01.06.2006
143 P. Ramlee tiada di mata, tidak dilupa Sy Mussaddad Mahdi Mingguan Malaysia, 24.05.2009
144 P. Ramlee titisan zuriat/keturunan dari Lhokseumawe (Aceh) Akbar, H. Ali Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
145 P. Ramlee tokoh seni negara - Hamzah Tiada Berita Harian, 17.07.1973
146 P. Ramlee tokoh seniman yang unik Tiada Mingguan Malaysia, 21.10.1984
147 P. Ramlee week in October Tiada The Star, 03.08.1984
148 P. Ramlee yang saya kenal  Yusnor EF Subang Jaya : Pelanduk Publications, 2000
149 P. Ramlee yang saya kenali - satu imbauan peribadi Ahmad Idris Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
150 P. Ramlee, kalau hayatmu masih ada.. Mohd. Zaini Nasri Berita Harian, 26.10.1984
151 P. Ramlee, R. Azmi dikenang di Malam Seniman Dalam Kenangan A. Jalil Saleh Berita Harian, 06.09.1977
152 P. Ramlee, Raja Aisyah, Dan Madinah Akid Abdullah Dewan Budaya, 1.7.2000
153 P. Ramlee: alam remaja di Kampung Jawa/Jalan Timah Pulau Pinang Mohd Yussof Latif, Ishak Che Long dan Ibrahim Zain Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
154 P. Ramlee: belum ada sesuatu penghargaan rasmi? Tiada Berita Minggu, 10.09.1980
155 P. Ramlee: bintang semalam Mohd. Zamberi A. Malek Dewan Budaya, 1.7.1991
156 P. Ramlee: dalam kemiskinan harta ada kekayaan jiwa Marwilis Haji Yusof Mingguan Malaysia, 24.06.1990
157 P. Ramlee: Dayang Sulu sejak kecil lagi memujanya Masmi Muhamad Utusan Malaysia, 27.06.1973
158 P. Ramlee: kenangan seorang daripada berjuta peminat Zawiyah Baba Utusan Malaysia,05.06.2006
159 P. Ramlee: penghormatan mengingati 10 tahun pemergiannya Saodah Ismail Berita Harian, 15.02.1983
160 P. Ramlee: pengorbanannya jarang dikenang Aimi Jarr Sabah Times, 27.11.1980
161 P. Ramlee: Seniman Agung Dunia Melayu anon Pustaka Wira, 2003
162 P. Ramlee: tokoh seni yang belum ada ganti Salleh Ghani Merdeka, 01.11.1984
163 P. Ramlee: tokoh yang sederhana Mohd. Lazim Endut Utusan Malaysia, 27.02.1992
164 P. Ramlee: where are those who exploited him? Tiada The Star, 25.10.1984
165 P. Ramlee's belongings to go on display at museum Tiada The Malay Mail, 11.08.1973
166 P. Ramlee : insan pesona seni dari kacamata Aimi Jarr Aimi Jarr Kuala Lumpur : Variapop Group, [2000]
167 P.Ramlee   Esquire Publications
168 P.Ramlee Syahir Hj. Elias Kreatid Akademik
169 P.Ramlee : seniman agung dunia Melayu Kumpulan kertas kerja simposium karya seni seniman agung P.Ramlee Kuala Lumpur : Arkib Negara Malaysia, 2003
170 P.Ramlee : seniman agung dunia Melayu : kumpulan kertas kerja simposium karya seni seniman agung P.Ramlee   Kuala Lumpur : Arkib Negara Malaysia, 2003
171 P.Ramlee : sepanjang riwayatku   Arkib Negara Malaysia, 1998
172 P.Ramlee dari kacamata Aimi Jarr Aimi Jarr Pustaka Rornjarr
173 P.Ramlee di Cakera Nusantara anon Universiti Malaysia Sarawak,  2005
174 P.Ramlee insan pesona seni Aimi Jarr  
175 P.Ramlee sebagai seniman agung : perspektif seorang peneliti Azizan Baharuddin Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
176 P.Ramlee sebagai seniman dunia melayu - satu tinjauan serumpun Mohd. Raman Daud Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
177 P.Ramlee Seniman Agung Abi Utusan,1986
178 P.Ramlee seniman yang unggul di Jalan Ampas    
179 P.Ramlee yang saya kenal-satu imbauan peribadi Ahmad bin Idris Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
180 P.Ramlee, perbadanan dan tradisi kritikan Jamil Sulong Dewan Budaya, 1.8.1981
181 P.Ramlee: erti yang sakti Ahmad Sarji MpH Group Publishing
182 P.Ramlee: Kisah Seniman Agung Abdullah Hussain Utusan Melayu
183 Pameran Tan Sri P.Ramlee Seimbas Dalam Kenangan di RTM kuching 6-7 April 2007 Arkib Negara Malaysia, Cawangan Sarawak Arkib Negara Malaysia,
184 Pamiran P. Ramlee : 29 Ogos-20 Sept.1973 Muzium Negara M. Noor Azam Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan Malaysia, 1973
185 Pandangan masyarakat Kalimantan terhadap P.Ramlee H.Mawardi Rirai Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
186 Patutkah P. Ramlee diburuk-burukkan? Peminat Setia P. Ramlee Bacaria, 25.11.1984
187 Pengaruh P. Ramlee pada masyarakat Kota Medan Tengku Luckman Sinar Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
188 Perwatakan P. Ramlee : dari sudut agama, intelektual dan moral  Abdullah Hussain. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
189 Pos - Jalan Ampas: cabaran P. Ramlee kepada seniman Melayu Singapura Sabri Buang Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
190 Rumah P.Ramlee anon Dewan Bahasa dan Pustaka, 2000
191 Sajak-sajak tanda sayang Rahman Shaari Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
192 Sekali P. Ramlee naik angin  Nasir P. Ramlee Mastika, Mac 1996 : 87-91
193 Semusim dengan P. Ramlee: P. Ramlee suka gesek biola di tengah malam Omar Rojik Harian Nasional, 30.05.1984
194 Senandung seniman agung Zakiah Hanum Berita Publishing, 1990
195 Senandung seniman agung penyusun, Habibah Zon, Rahani Jamil Berita Publishing, 1984
196 Seniman Agong P.Ramlee   Harvard Club Of Malaysia 
197 Seniman agung Tan Sri P. Ramlee Musriana Mustafa Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Sejarah, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2005/2006.
198 Seniman negara P. Ramlee anon International Book Service, 1985
199 Sepanjang kenalan ku dengan P. Ramlee Jamil Sulong Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
200 Sepanjang riwayatku Zakiah Hanum Utusan Publications, 1984
201 Sesudah 23 tahun kematiannya : ramai mengaku jadi anak murid P. Ramlee Ramli Ismail Mastika, (Aug 1996) : 94-96.
202 Setelah 10 tahun belum ada pengganti P. Ramlee Isnin Tawaf Sarina, 15.51983
203 Tokoh karyawan filem tempatan : P. Ramlee dan Rahim Razali Muhammad Hatta Muhammad Tabut. Sinema dan penontonan di Malaysia, penyunting Ramli Mohamed (Pulau Pinang : Penerbit Universiti Sains Malaysia, 2003), 45-73.
204 Wajah Pengukir Zaman: Kenangan P. Ramlee Baharudin C. D Mastika, 1.5.1984
205 Wanita-wanita P. Ramlee  Anon.  -

 

Jadual 7. Bidang kritikan karya P. Ramlee
Bil. Judul   Penulis Sumber  
1
Filem P. Ramlee longlai : pengkritik
   
2 "Not just a movie" : the historical context of P. Ramlee and his films  Barnard, Timothy P. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
3 Analisa kaedah komedi visual dalam filem-filem arahan P. Ramlee Khairul Aidil Azlin Abd. Rahman Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching) : Paper 19 (16p.)
4 Antara dua darjat antara dua zaman  Shaharuddin Maaruf. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
5 Aspek pengarahan dan sinematografi dalam filem-filem P. Ramlee dan Hussein Haniff : satu kajian perbandingan Hamsan Mohamed Dissertation (M.A.) -- Jabatan Pengajian Media, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2000.
6 Bahasa Melayu sebagai wahana pemikiran P. Ramlee : satu kajian terhadap filem Pendekar Bujang Lapok Wan Nawawi Abd. Manaf   Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Bahasa Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2002/2003.
7 Chara2 meninggikan mutu dan memperkayakan muzik jenis asli dan tradisional Malaysia demi kepentingan negara P. Ramlee Konggeres Kebudayaan Kebangsaan: seminar seni muzik
8 Citra Melayu dalam filem-filem P.Ramlee : suatu pendekatan visual anthropologi  Samsur Rijal Yahaya. Persidangan Antarabangsa Peradaban Melayu (Ke-II: 26-28 Feb 2004 : Kuala Lumpur) : Vol.2 Paper 30 (19p.)
9 Citra seni dalam filem-filem P. Ramlee dari aspek lagu Ariff Ahmad Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
10 Citra seni tari dalam filem-filem P.Ramlee Drs.Mohd Nefi Imran Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
11 Collection of P.Ramlee's best tunes for choir Razif Mohd Universiti Sains Malaysia
12 Dr. Rusdi dan Jangan Tinggal Daku : dekadensi kesenimanan P. Ramlee?  A. Wahab Hamzah. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
13 Ekspresi seni orang miskin : dua tokoh genre dua naratif suatu ekspresi kemiskinan Awang Azman Awang Pawi & Khor Chooi Lian Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching) : Paper 20 (22p.)
14 Estetika Dalam Lirik Lagu-Lagu P.Ramlee Arba'ie Sujud Monograf Bahasa,Sastera dan Budaya Melayu, 1.11.2000
15 Festival lagu-lagu Filem Tan Sri P.Ramlee Arkib Negara Malaysia Cawangan Sarawak Arkib Negara Malaysia
16 Filem P. Ramlee : pemikiran dalam filem-filem pilihan Quek, Lawrence Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Penulisan, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 1994
17 Filem-filem P. Ramlee Mustafar A. R.  MZA Enterprise, 2008
18 Film, literature, and context in Southeast Asia : P.Ramlee, Malay cinema, and history  Barnard, Timothy P. Southeast Asian studies : debates and new directions, edited by Cynthia Chou and Vincent Houben (Singapore : Institute of Southeast Asian Studies, 2006), 162-179. Sintok: UUM
19 Formula P. Ramlee memancing penonton kaum India : panduan bagi pengarah filem Melayu masa kini  Sankar, Uthaya. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
20 Forum Bicara Seni Seniman Agung Tan Sri P. Ramlee Seniman Sepanjang Zaman 19 Julai 2007 Arkib Negara Malaysia Arkib Negara Malaysia,
21 Getaran jiwa : analisis melodi  Mohd Hafiz Askiak. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
22 Instrumental P.Ramlee Nasir P. Ramlee Warnada, Kuala Lumpur
23 Irama Lagu Tan Sri P.Ramlee Ahmad Sarji B. Abd. Hamid, Tun (Dr) Arkib Negara Malaysia,
24 Japan meets Hollywood in the films of P. Ramlee  White, Timothy R. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
25 Karya P. Ramlee jadi panduan seni hiburan Nik Aziz Nik Hassan Al Islam, 1.4.2007
26 Karya seni filem seniman agung P. Ramlee - satu penilaian Jins Shamsudin Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
27 Kenangan sepanjang zaman Tan Sri P. Ramlee  Audio One Entertainment Kuala Lumpur : Audio One Entertainment, 1996
28 Kepelbagaian dalam muzik P. Ramlee  Yusnor EF. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
29 Kertas-kertas kerja Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee yang berlangsung pada 5-6 Disember 2003 di Kuching, Sarawak   Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (2003 : Kuching)
30 Kesedaran sosial dan keindahan estetika dalam filem-filem P.Ramlee dengan rujukan khusus terhadap filem Ibu Mertuaku, Antara Dua Darjat dan Bujang Lapok Abdul Wahab Hamzah Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
31 Kesenimanan dan jati diri P. Ramlee sebagai reformis sosial Wan Hashim Wan Teh Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
32 Kisah P. Ramlee: kerana 'Nujum Pak Belalang' - P. Ramlee dipanggiloleh ketua negara Norhan Mahmud Watan, 03.10.1980
33 Koleksi Lagu-Lagu Terbaik P.Ramlee anon. EMI (Malaysia)
34 Koleksi P.Ramlee Zaesi Zolkafli Felix Entertainment
35 Lagu-lagu gubahan P.Ramlee : analisis semiotik melodi dan lirik Abdul Hamid Adnan Thesis (Ph.D) -- Jabatan Kesenian Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2012.
36 Lagu-lagu P. Ramlee dalam gubahan untuk Orkes Simponi Tun Muhamad, Yoesbar Djaelani St. Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
37 Lagu-lagu P. Ramlee mengelilingi dunia Nur Faizah Abdul Wahab Dewan Masyarakat, 1.10.1998
38 Layar perak P. Ramlee : menyuluh kosmos Melayu menyilau atmos global  Zefri Ariff Brunei. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
39 Menelusuri isu-isu sosial dalam filem P. Ramlee Mahadi J. Murat Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
40 Menilai kembali filem P. Ramlee Baharudin Latif Dewan Budaya, 1.4.1983
41 Meningkatkan mutu muzik asli dan tradisional P. Ramlee Mastika, 1.7.1973
42 Muzikal P. Ramlee mengimbau nostalgia... Shaari Safie Dewan Budaya, 1.8.2008
43 'P Ramlee ibarat Bapa Muzik Melayu Moden' Zainuri Misfar Berita Harian, 06.03.2007
44 P Ramlee The Musical baru: watak utama seiras Seniman Agung Elrafaei Sapi Harian Metro, 15.05.2008
45 P. Ramlee and the golden era of Malay cinema Johan Jaaffar New Straits Times,21.06.2008
46 P. Ramlee berlepas ke Jakarta cari pelakon-pelakon Tiada Utusan Melayu, 22.11.1972
47 P. Ramlee dalam konteks minda dan psyche orang Melayu  Johan Jaafar. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
48 P. Ramlee dan Bing Selamat padu suara anon. Berita Harian, 30.11.1972
49 P. Ramlee dan falsafah filem Melayu Kiambang Berita Harian, 23.03.1998
50 P. Ramlee dan sumbangannya dalam memartabatkan nilai-nilai norma dan keagamaan masyarakat Melayu : kajian terhadap filem lakonan dan arahan Seniman Agung Amir Affendy Mohd Academic exercise (B.A.) -- Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 1999/2000.
51 P. Ramlee Film Productions ditubuhkan untuk keluarkan "Hidayah" Mustafa A. R Utusan Malaysia, 07.08.1980
52 P. Ramlee gubah 20 lagu baru untuk penyanyi berbakat Fuady Yusoff Utusan Melayu, 16.02.1973
53 P. Ramlee ke Jakarta berunding dengan pengusaha2 filem Indonesia Tiada Berita Minggu, 26.11.1972
54 P. Ramlee membuka tirai keagungan filem2 Melayu Zamrah Lajis Harian Kota, 08.10.1986
55 P. Ramlee sebagai pelakon watak dalam filem berbagai genre Hatta Azad Khan Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
56 P. Ramlee Semerah Padi anon Tiada, 1996
57 P. Ramlee the musical anon Tiada, 2002
58 P. Ramlee The Musical kembali: lebih hebat, menyengat Faizal Saharuni Kosmo,02.06.2008
59 P. Ramlee tidak serius? Nik Abdul Aziz Haji Nik Hassan Al Islam, 1.3.2007
60 P. Ramlee, `tokoh seniman bijaksana' : kajian ke atas filem Ibu Mertuaku Raja Hasmariani Raja Ismail Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Pengajian Media, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya 1999/2000.
61 P. Ramlee: aspek sinemotografi dan pengarahan Anuar Nor Arai Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
62 P.Ramlee sebagai pelakon watak dalam filem berbagai genre Dr.Hatta Azad Khan Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
63 P.Ramlee the musical karya untuk Broadway? Siti Ruqaiyah Hashim  
64 P.Ramlee: aspek sinemotografi dan pengarahan dalam Semerah Padi, Antara Dua Darjat dan Ibu Mertuaku Dr.Anuar Nor Arai Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
65 P.Ramlee: sosok melayu dalam perfileman dunia Sjafrial Arifin Simposium karya seni seniman agung P.Ramlee
66 Pemikiran tradisi Melayu dalam lagu ciptaan P. Ramlee  Ariff Ahmad. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
67 Penerimaan masyarakat Melayu Thailand Selatan terhadap karya seni P. Ramlee Rathiya Saleh Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
68 Pengarahan dan sinematografi P. Ramlee dan Hussein Haniff Hamsan Mohamed Penerbit Universiti Malaya, 2004
69 Penilaian karya P. Ramlee Hamzah Hussein Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
70 Perfileman serumpun dan fenomena senema baru seniman agung P. Ramlee Sanre, Safrullah Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
71 Perubahan nilai sosial dalam filem-filem komidi arahan dan lakonan Tan Sri P. Ramlee Ahmad Ismadi Abdullah Thani   Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Sosio-Budaya Melayu, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2000/2001.
72 Poster filem P. Ramlee : suatu analisis visual  Musdi Haji Shanat. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
73 Projek penulisan semula (Transkripsi) skrip filem arahan, lakonan & karya Tan Sri P. Ramlee ditranskrip oleh Wiramanja. Kuala Lumpur : Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia, 2006.
74 Proses perkembangan pemikiran kreatif satu tinjauan Yusnor Ef Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
75 Reading P. Ramlee : film, identity and nation building Mahyuddin Ahmad International Malaysian Studies Conference (5th : 8-10 Aug 2006 : Serdang) : 25p.
76 Realiti dan imaginasi dalam lirik lagu P.Ramlee Arba'ie Sujud Monograf Bahasa, Sastera dan Budaya Melayu, 1.5.2001
77 Retrospektif dan dekonstruksi pemikiran P. Ramlee: fitrah dunia Melayu Zefri Ariff Brunei Simposium Karya Seni Agung P. Ramlee
78 Sikap dan pemikiran P. Ramlee Hamsan Mohamed Academic exercise (B.A.) -- Jabatan Penulisan, Universiti Malaya, 1992.
79 Sinema Malaysia, Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia (FINAS) Bil. 2 , 2011 Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia (FINAS) Bil. 2 , 2011
80 Tan Sri P.Ramlee & Saloma   New Southern Recods
81 Teater muzikal P. Ramlee Shaari Safie Dewan Budaya, 1.12.2007
82 Teater P.Ramlee - Hang Tuah anon Dewan Bahasa dan Pustaka (Terbitan), 1992
83 Terunggul P. Ramlee anon. Kuala Lumpur : EMI (Malaysia), 2008
84 The trishaw puller and neorealist legacy  Uhde, Jan. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
85 Transtextuality and transmigration in Ibu Mertua-ku Van de Heide, William. Seminar Pemikiran Semula P. Ramlee (5-6 Dis 2003 : Kuching)
86 Wanita progresif tegur P. Ramlee: akhbar-akhbar dan Majlis Mangku yang menyokong pemogokan bintang-bintang filem? tuduhan P. Ramlee tidak kena pada tempat Tiada Utusan Melayu, 12.08.1957

 

SENARAI FILEM P. RAMLEE DARI TAHUN 1955 HINGGA 1972

Analisis juga dilakukan pada filem-filem arahan dan lakonannya iaitu sebanyak 66 judul keseluruhannya seperti yang ditunjukkan jadual berikut:

Jadual 8. Senarai Judul
Tahun dikeluarkan Judul Pelakon Pengarah
1948 Chinta /      
1949 Nasib /      
1949 Noor Asmara /      
1950 Aloha /      
1950 Rachun Dunia /      
1950 Takdir Illahi /      
1951 Juwita /     
1951 Sejoli /      
1952 Anjuran Nasib /    
1952 Antara Senyum dan Tangis /      
1952 Miskin /      
1952 Nilam /    
1952 Patah Hati /      
1952 Sedarah /      
1953 Hujan Panas /      
1953 Ibu /      
1953 Putus Harapan /    
1953 Siapa Salah /      
1954 Merana /      
1954 Panggilan Pulau /     
1954 Penghidupan /      
1955 Abu Hassan Penchuri  
1955 Sarjan Hassan /    
1955 Bakti /      
1955 Kanchan Tirana /   /  
1955 Penarik Becha /   /  
1956 Anak-ku Sazali /    
1956 Hang Tuah /    
1956 Semerah Padi /   /  
1957 Bujang Lapok /   /  
1957 Pancha Delima pencerita         /
1958 Sarjan Hassan /   /  
1958 Sumpah Orang Minyak /   /  
1959 Musang Berjanggut /   /  
1959 Nujum Pak Belalang /   /  
1959 Pendekar Bujang Lapok /   /  
1960 Antara Dua Darjat /   /  
1961 Ali Baba Bujang Lapok /   /  
1961 Seniman Bujang Lapok /   /  
1962 Ibu Mertuaku /   /  
1962 Labu dan Labi /   /  
1963 Love Parade /      
1963 Nasib Si Labu Labi /   /  
1964 Madu Tiga /   /  
1964 Melanchong Ke Tokyo /      
1964 Ragam P. Ramlee & Damaq /   /  
1964 Sitora Harimau Jadian /   /  
1964 Tiga Abdul /   /  
1965 Dajal Suchi /      
1965 Masam Masam Manis /   /  
1966 Do Re Mi /   /  
1966 Nasib Do Re Mi /   /  
1966 Sabarudin Tukang Kasut /   /  
1967 Keluarga 69 /   /  
1967 Sesudah Suboh /   /  
1968 Ahmad Albab /   /  
1968 Anak Bapak /   /  
1968 Gerimis /   /  
1969 Bukan Salah Ibu Mengandung /      
1969 Di Belakang Tabir /      
1969 Enam Jahanam /   /  
1970 Doktor Rushdi /   /  
1970 Gelora /   /  
1971 Jangan Tinggal Daku /   /  
1971 Putus Sudah Kaseh Sayang /   /  
1972 Laksamana Do Re Mi /   /  

Sumber: Hasil penelitian karya P.Ramlee, 2012


Hasil analisis kepada penerbitan filem arahannya, didapati beliau mula mengarah pada tahun 1948 hingga yang terakhir 1972. Tahun 1951- 1960 iaitu ketika di Studio Jalan Ampas pula didapati tahun paling aktif P. Ramlee menghasilkan filemnya. Berikut adalah jadual mengenainya:

Jadual 9. Tahun penerbitan filem
No.  Tahun  Bilangan
1. 1941-1950 6
2. 1951-1960 31
3. 1961-1970 26
4. 1971-1980 3
Jumlah 66

 

Hasil analisis karya penulisan mengenai beliau, didapati terdapat 4 bidang utama iaitu biografi/ autobiografi, filem (ulasan kepada filem arahan P. Ramlee), muzik (kebanyakannya mengulas mengenai lirik lagu ciptaan P. Ramlee) dan lain-lain. Terdapat satu kertas kerja hasil penulisan P. Ramlee yang dimasukkan di bawah kategori muzik. Berikut adalah jadual pecahan bidang berkaitan:

Jadual 10. Bilangan mengikut bidang
No.  Bidang Bilangan
1. Biografi/ autobiografi 214
2. Filem 59
3. Muzik   60
4. lain-lain 9
Jumlah 342

 

Berdasarkan analisis pada filem-filem arahan dan lakonan P. Ramlee mendapati, terdapat sepuluh tema iaitu kasih sayang, keagamaan, kekeluargaan, darjat dan pangkat, cinta, seram, komedi, sejarah dan patriotik seperti yang ditunjukkan dalam jadual berikut:

 

Jadual 11. Tema Keagamaan
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1950 Takdir Illahi Keagamaan
2 1956 Semerah Padi Keagamaan

Jadual 12. Tema Patriotik
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1958 Sarjan Hassan Patriotik

Jadual 13. Tema Komedi
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1957 Bujang Lapok komedi
2 1959 Pendekar Bujang Lapok komedi
3 1961 Ali Baba Bujang Lapok komedi
4 1963 Nasib Si Labu Labi komedi
5 1965 Masam Masam Manis komedi
6 1966 Do Re Mi komedi
7 1966 Nasib Do Re Mi komedi
8 1966 Sabarudin Tukang Kasut komedi
9 1972 Laksamana Do Re Mi komedi
10 1961 Seniman Bujang Lapok komedi
11 1962 Labu dan Labi komedi

 

Jadual 14. Tema Cinta
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1948 Chinta Cinta
2 1949 Nasib Cinta
3 1949 Noor Asmara Cinta
4 1950 Aloha Cinta
7 1951 Juwita Cinta
8 1951 Sejoli Cinta
9 1952 Anjuran Nasib Cinta
10 1952 Nilam Cinta
11 1952 Patah Hati Cinta 
12 1954 Panggilan Pulau Cinta
13 1955 Penarik Becha Cinta
14 1955 Abu Hassan Penchuri Cinta
15 1963 Love Parade Cinta

 

Jadual15. Tema Darjat dan Pangkat
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1952 Miskin Darjat dan pangkat
2 1960 Antara Dua Darjat Darjat dan pangkat

 

Jadual 16. Tema Kasih Sayang
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1952 Sedarah kasih sayang
2 1953 Ibu Kasih sayang
3 1953 Putus Harapan Kasih sayang
4 1955 Kanchan Tirana kasih sayang
5 1956 Anak-ku Sazali Kasih sayang
6 1957 Pancha Delima kasih sayang
7 1958 Sumpah Orang Minyak Kasih sayang
8 1959 Musang Berjanggut Kasih sayang
9 1962 Ibu Mertuaku Kasih sayang
10 1964 Ragam P. Ramlee & Damaq Kasih sayang
11 1964 Madu Tiga Kasih sayang
12 1964 Melanchong Ke Tokyo Kasih sayang
13 1968 Gerimis kasih sayang
14 1969 Di Belakang Tabir kasih sayang
15 1969 Enam Jahanam kasih sayang
16 1970 Doktor Rushdi kasih sayang
17 1971 Putus Sudah Kaseh Sayang Kasih sayang

 

Jadual 17. Tema Kekeluargaan
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1950 Rachun Dunia kekeluargaan
2 1952 Antara Senyum dan Tangis kekeluargaan
3 1953 Hujan Panas kekeluargaan
4 1953 Siapa Salah kekeluargaan
5 1954 Merana kekeluargaan
6 1954 Penghidupan kekeluargaan
7 1955 Bakti kekeluargaan
8 1959 Nujum Pak Belalang kekeluargaan
9 1964 Tiga Abdul kekeluargaan
10 1965 Dajal Suchi kekeluargaan
11 1967 Keluarga 69 kekeluargaan
12 1967 Sesudah Suboh kekeluargaan
13 1968 Ahmad Albab kekeluargaan
14 1968 Anak Bapak kekeluargaan
15 1969 Bukan Salah Ibu Mengandung kekeluargaan
16 1970 Gelora kekeluargaan
17 1971 Jangan Tinggal Daku kekeluargaan

 

Jadual 18. Tema Sejarah
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1956 Hang Tuah Sejarah

 

Jadual 19. Tema Seram
Bil. Tahun dikeluarkan Judul Tema
1 1964 Sitora Harimau Jadian seram

 

Pemikiran

Pengenalan

Ramai para sarjana mengakui kehebatan dan kejayaan hasil karya P.  yang sentiasa mendapat sambutan peminat adalah nilai moral dan pengajaran yang ingin disampaikannya. Teman-teman rapat P. Ramlee pula menyatakan anak kelahiran pulau mutiara ini sentiasa berkarya dengan ikhlas dan sepenuh hati dalam menyemai nilai-nilai murni kepada penonton. Hal ini kerana seniman agung ini didapati berkarya dengan mengungkapkan realiti sosial zamannya.

Dalam masa yang sama, P. Ramlee adalah seorang realis dan mempraktikkan idea-idea bernasnya dalam berkarya. Realis yang membawa maksud individu yang berpegang kepada kenyataan menjadikan P. Ramlee sentiasa menjadikan isu-isu sosial sebagai subjek utama jalan ceritanya. Filem-filem seperti Bujang Lapok, Ibu Mertuaku, Seniman Bujang Lapok, Antara Dua Darjat dan Tiga Abdul misalnya menonjolkan permasalahan sosial dalam kalangan masyarakat Melayu pada ketika itu.

Antara isu sosial yang diketengahkan ialah keperitan mencari pekerjaan, hubungan antara keluarga, gejala samseng, perbezaan darjat dan masalah buta huruf dalam kalangan orang dewasa. Melalui filemnya, P. Ramlee secara langsung mengingatkan khalayak agar sensitif dengan permasalahan sosial yang diketengahkannya (Ahmad Sarji 1999 & Hatta Azad Khan 2003).

Dari sisi tersiratnya, P. Ramlee cuba menekankan betapa pentingnya ilmu pengetahuan, hubungan yang baik sesama manusia tanpa mengira darjat dan pentingnya mencari rezeki yang halal untuk membaiki taraf sosial. Sambutan yang berterusan daripada masyarakat secara tidak langsung mendorong anak kepada pasangan Teuku Nyak Puteh Teuku Karim dan Che Mah Hussein ini terus aktif dalam menghasilkan kerja-kerja seni kreatifnya. P. Ramlee terus berkarya dengan kandungan ceritanya memperihalkan isu-isu sosial masyarakat (Ahmad Sarji 1999).

Antara permasalahan sosial yang sering dijadikan isu oleh P. Ramlee ialah darjat dan pangkat, pengorbanan, perjuangan, keadilan, agama dan taat setia. Dalam isu darjat dan pangkat yang memperlihatkan jurang ekonomi dan sosial ketara antara masyarakat bawahan dan atasan, P. Ramlee menzahirkannya dalam beberapa filem seperti Tiga Abdul, Antara Dua Darjat, Ibu Mertuaku dan Ahmad Albab.

Selain menunjukkan golongan atasan yang sering menindas golongan bawahan, dalam masa yang sama P. Ramlee ingin menonjolkan watak-watak golongan bawahan. P. Ramlee sendiri banyak mendepani watak-watak golongan bawahan sama ada melalui watak komedi mahupun serius dalam karyanya ini (Hatta Azad Khan 2003).

Jadual 1: Senarai filem P. Ramlee dari tahun 1955 hingga 1971
Tahun dikeluarkan Judul Pelakon Pengarah
1948 Chinta /      
1949 Nasib /      
1949 Noor Asmara /      
1950 Aloha /      
1950 Rachun Dunia /      
1950 Takdir Illahi /      
1951 Juwita /     
1951 Sejoli /      
1952 Anjuran Nasib /    
1952 Antara Senyum dan Tangis /      
1952 Miskin /      
1952 Nilam /    
1952 Patah Hati /      
1952 Sedarah /      
1953 Hujan Panas /      
1953 Ibu /      
1953 Putus Harapan /    
1953 Siapa Salah /      
1954 Merana /      
1954 Panggilan Pulau /     
1954 Penghidupan /      
1955 Abu Hassan Penchuri  
1955 Sarjan Hassan /    
1955 Bakti /      
1955 Kanchan Tirana /   /  
1955 Penarik Becha /   /  
1956 Anak-ku Sazali /    
1956 Hang Tuah /    
1956 Semerah Padi /   /  
1957 Bujang Lapok /   /  
1957 Pancha Delima pencerita  /
1958 Sarjan Hassan /   /  
1958 Sumpah Orang Minyak /   /  
1959 Musang Berjanggut /   /  
1959 Nujum Pak Belalang /   /  
1959 Pendekar Bujang Lapok /   /  
1960 Antara Dua Darjat /   /  
1961 Ali Baba Bujang Lapok /   /  
1961 Seniman Bujang Lapok /   /  
1962 Ibu Mertuaku /   /  
1962 Labu dan Labi /   /  
1963 Love Parade /      
1963 Nasib Si Labu Labi /   /  
1964 Madu Tiga /   /  
1964 Melanchong Ke Tokyo /      
1964 Ragam P. Ramlee & Damaq /   /  
1964 Sitora Harimau Jadian /   /  
1964 Tiga Abdul /   /  
1965 Dajal Suchi /      
1965 Masam Masam Manis /   /  
1966 Do Re Mi /   /  
1966 Nasib Do Re Mi /   /  
1966 Sabarudin Tukang Kasut /   /  
1967 Keluarga 69 /   /  
1967 Sesudah Suboh /   /  
1968 Ahmad Albab /   /  
1968 Anak Bapak /   /  
1968 Gerimis /   /  
1969 Bukan Salah Ibu Mengandung /      
1969 Di Belakang Tabir /      
1969 Enam Jahanam /   /  
1970 Doktor Rushdi /   /  
1970 Gelora /   /  
1971 Jangan Tinggal Daku /   /  
1971 Putus Sudah Kaseh Sayang /   /  
1972 Laksamana Do Re Mi /   /  
Sumber: Hasil penelitian karya P.Ramlee, 2012

 

Selain berbakat dalam bidang lakonan dan pengarahan, P. Ramlee juga merupakan penyanyi pujaan ramai kerana kelunakan suaranya. Menyentuh tentang bidang seni suara, P. Ramlee bukan sahaja dikurniakan suara yang merdu bahkan juga berkebolehan mencipta lagu dan mengarah persembahan muzik. Lagu-lagu ciptaannya yang sebahagiannya turut dimuatkan dalam filem arahannya merangkumi pelbagai genre misalnya cinta, kasih sayang, wanita, alam semulajadi, keislaman dan juga berunsur kebangsaan.

P. Ramlee bukan sahaja cenderung menghasilkan lagu bercorak tempatan, tetapi juga berbakat mencipta lagu pelbagai corak misalnya cha-cha, twist, tempo, timur tengah, slow fox dan waltz (Ahmad Sarji 1999 & Zakiah Hanum 1984). Hasil penyelidikan oleh penyelidik, direkodkan P. Ramlee telah mencipta sebanyak 250 buah lagu. Lagu ciptaan seniman tersohor negara ini yang menjadi siulan peminat juga merupakan gabungan ideanya dengan penulis lirik terkenal pada ketika itu antaranya ialah S. Sudarmaji, Jamil Sulong, H. M Rohaizad dan Ainol Jamal.

Selain itu, beliau juga belajar menyusun muzik daripada Osman Ahmad dan Yusof B. Dicatatkan juga P. Ramlee telah mencipta dan menyanyikan sendiri lagu dalam filem arahannya sebanyak 60 buah lagu (Zakiah Hanum 1984). Seperti sudah mengetahui ajalnya di tanah air sendiri, beliau sempat menghasilkan lagu terakhirnya iaitu Ayer Mata Di Kuala Lumpur yang telah dicipta pada tahun 1973.

Bagi P. Ramlee, muzik dan filem tidak dapat dipisahkan. Ini kerana muzik memainkan peranan penting dalam menceritakan sesebuah filem sama ada bergenre komedi, sedih, seram, patriotik dan lain-lain. Bagi seniman agung ini, muzik umpama nadi bagi sesebuah filem (Yusnor Ef 2003).  

Jadual 2: Senarai lagu ciptaan P. Ramlee dalam filem arahannya dari tahun 1955 hingga 1971
Tahun dikeluarkan Judul Penulis lirik Komposer
1948 Chinta    
1949 Nasib    
1949 Noor Asmara      
1950 Aloha      
1950 Rachun Dunia      
1950 Takdir Illahi        
1951 Juwita    /   
1951 Sejoli        
1952 Anjuran Nasib        
1952 Antara Senyum dan Tangis /    /   
1952 Miskin   /   
1952 Nilam    
1952 Patah Hati    
1952 Sedarah        
1953 Hujan Panas     /   
1953 Ibu     /   
1953 Putus Harapan      
1953 Siapa Salah     /   
1954 Merana      
1954 Panggilan Pulau     /   
1954 Penghidupan        
1955 Abu Hassan Penchuri  
1955 Sarjan Hassan     /   
1955 Bakti        
1955 Kanchan Tirana /    /   
1955 Penarik Becha /    /   
1956 Anak-ku Sazali     /   
1956 Hang Tuah   /   
1956 Semerah Padi /    /   
1957 Bujang Lapok /    /   
1957 Pancha Delima          /   /
1958 Sarjan Hassan /    /   
1958 Sumpah Orang Minyak /    /   
1959 Musang Berjanggut /    /   
1959 Nujum Pak Belalang /    /   
1959 Pendekar Bujang Lapok     /   
1960 Antara Dua Darjat /    /   
1961 Ali Baba Bujang Lapok /    /   
1961 Seniman Bujang Lapok /    /   
1962 Ibu Mertuaku /    /   
1962 Labu dan Labi /    /   
1963 Love Parade       
1963 Nasib Si Labu Labi /    /   
1964 Madu Tiga /    /   
1964 Melanchong Ke Tokyo      
1964 Ragam P. Ramlee & Damaq /    /   
1964 Sitora Harimau Jadian /    /   
1964 Tiga Abdul /    /   
1965 Dajal Suchi   /   
1965 Masam Masam Manis /    /   
1966 Do Re Mi /    /   
1966 Nasib Do Re Mi /    /   
1966 Sabarudin Tukang Kasut /    /   
1967 Keluarga 69 /    /   
1967 Sesudah Suboh     /   
1968 Ahmad Albab /    /   
1968 Anak Bapak /    /   
1968 Gerimis /    /   
1969 Bukan Salah Ibu Mengandung      
1969 Di Belakang Tabir        
1969 Enam Jahanam /    /   
1970 Doktor Rushdi /    /   
1970 Gelora /    /   
1971 Jangan Tinggal Daku /    /   
1971 Putus Sudah Kaseh Sayang /    /   
1972 Laksamana Do Re Mi      
Sumber: Hasil penelitian karya P.Ramlee, 2012

 

P. Ramlee diakui sebagai nama besar dalam industri layar perak negara suatu ketika dahulu. Anak seni berbakat besar ini bukan sahaja diterima masyarakat tempatan dan nusantara tetapi juga masyarakat antarabangsa. Hasil karyanya juga telah berjaya memenangi pelbagai pertandingan peringkat tempatan mahupun antarabangsa (Yusnor Ef 2003). Beliau didapati berjaya menyeimbangkan antara falsafah seni, nilai estetika dan komersil dalam mengolah hasil karyanya.

Selain itu, sentuhan seninya dihargai masyarakat luar misalnya penyanyi Jepun, Koko Shimeda telah menyanyikan semula lagu Jeritan Batinku dalam Bahasa Inggeris dengan judulnya Indian Summers. Seorang penyanyi dari Amerika Syarikat juga telah menyanyikan semula lagu Getaran Jiwa yang telah diubah susunan liriknya dalam Bahasa Inggeris dengan judul Whispers in the wind (Yusnor Ef 2003). Kejujuran dalam setiap sentuhan seninya diterima masyarakat sehingga ke hari ini. Maka dengan itu, benarlah kata beliau iaitu “Walau aku sudah mati, aku akan hidup 1,000 tahun lagi”.

Foto Tokoh

P. Ramlee bersama isteri, Saloma dan anak-anaknya P. Ramlee dalam salah satu babak dalam filem Penarek Becha
P. Ramlee ketika membimbing kumpulan muziknya Aksi P. Ramlee ketika mengarah filem


Potret P. Ramlee di masa muda


Potret P. Ramlee



Salah satu aksi lakonan P. Ramlee dalam filem Labu Labi


P. Ramlee memainkan biola


P. Ramlee ketika menganggotai kumpulan Teruna Sekampung

Tunku Abdul Rahman Putra bersama dengan P.Ramlee dan Saloma di Residens
P. Ramlee ( Teuku Zakaria bin Teuku Nyak Putih)